---
type: BookChapter
work_id: '20'
book_url: https://nasa.misia.sk/books/1815
book_markdown_url: https://nasa.misia.sk/books/1815.md
language: gu
position: 222
canonical_url: https://nasa.misia.sk/book_chapters/6342
markdown_url: https://nasa.misia.sk/book_chapters/6342.md
markdown_source: converted
translations: {}
---

# YISE ZÉDA OTÀNHÓHÓ TỌN - BÉ NUGBO KAVI LALO WẸ?

## Ohóta 27 – AHỌLUDU LOMUNU LẸ TỌN PO NÚHE E NỌTE NA PO TO OJLẸ GODO TỌN MẸ

Ahọludu Lomunu lẹ tọn ma sọgan yín kinklán sọn agùn Lomu tọn go gba. Na to azán mẹhe yè nọ ylọ Kọnstantẹn tọn mẹ, agùn Lomu tọn lọ ṣẹ̀ ahọludu Lomunu lẹ tọn yín. Jẹnukọn whẹ́, yè ko yí agùn lọ do basi agùn gbẹtọ lẹ tọn, podọ to vivọnu e lẹzùn agùn ahọlu tọn. Nukọnyìyì agùn tọn bẹ́ to nukọnyìyì ahọlu tọn mẹ podọ bẹ́dopọ́ agùn tọn po ahọlu tọn po wá sọn zédai agùn tọn mẹ, ehe yè ylọ dọ Ahọludu Papa tọn he ko tin sọn owhè kanwe-kò (100) hunkọ mẹ. Agùn devo de matindo núyiwà de di ehe hunkọ tọn gba. Mọ e ma yín agùn Whèzẹtẹn tọn, kavi gbẹ́pipli agùn Anglikanu lẹ tọn he matindo ninọ̀mẹ ahọlu tọn de gba. Agùn Lomu tọn yín otò ahọludu de tọn hlan ede to ahọludu devo mẹ (OSỌHIA 17:11). E sọ yín huhlọn politiki tọn daho de ga to aigba ji. Vatikan tindo kọ̀ndopọ́ huhlọnnọ hẹ otò kanwe-kò hunkọ gbọn didiọ afọzédotetọ mẹhe yè ylọ sọn Yẹwhenọ Papa Lomunu tọn lẹ mẹ, he to aṣẹpa to Vatikan po núyiwà agùn Katoliki tọn po mẹ. Etẹwutu agùn he pò lẹ ma do tindo kọ̀ndopọ́ huhlọnnọ he? Etẹwutu e do yín agùn Lomu tọn kẹdẹ? Na e yín otò he dùgán to yé mẹhe yín etọn lẹ ji wutu, yèdọ to otò devodevo lẹ mẹ. E ma yín agùn nugbo he Klisti ko dóai lọ gba.

Whedepopenu he Papa jùyì otò de mẹ, é nọ wá taidi otògán de bọ yé sọ nọ kẹalọyí i po yẹyi po. Bé agùn Lomu tọn he Papa dóai wẹ Klisti dọhó etọn to whenuena É dọ dogbọn ahọludu Jiwheyẹwhe tọn dali? Bé agùn politiki tọn he, ajọ́ tọn he, po aṣẹpipa sinsẹ̀n aihọn lọ blébu tọn po wẹ yín Agùn Jesu Klisti tọn lọ? Bé ehe wẹ ojlo Jiwheyẹwhe tọn? Bé ehe wẹ linlẹn Jesu Klisti tọn to whenuena É hẹn whlẹngan wá gbọn satin Kalvali tọn ji?

Nado mọdona otànhó gbigbọ tọn he po huhlọn po, po aṣẹpipa aihọn tọn po hézéhézé, onú pẹvi delẹ dóna yín didọ. Kẹdẹdi númimọ he yẹwhegán Daniẹli mọ, ahọludu ẹnẹ aihọn tọn dóna tin jẹ opòdo ojlẹ nukunhúnhún he tọn. Ahọludu godo tọn lọ wẹ Ahọludu Lomu tọn (DANIẸLI 2 po ota 7 po). Núyiwà ahọludu helẹ tọn ko yín winwlán dai to otànwéma lẹ mẹ. Ahọludi Babilọni tọn nọte sọn owhè núọtọ̀n e lán ṣidopo (606) mẹ jẹ owhè fowe-kantọ̀n e lán fọtọ̀nnukun-atọ̀n (538) jẹnukọnna jiji Klisti tọn, ahọludu Medianu tọn po Pẹlsianu tọn po nọte sọn owhè fowe-kantọ̀n e lán fọtọ̀nnukun-atọ̀n (538) mẹ jẹ owhè fọde-kantọ̀n e lán ao (330) mẹ jẹnukọnna wiwá Klisti tọn, podọ enẹgodo wẹ ahọludu Glẹkinu lẹ tọn he mẹhe yè ylọ dọ Alesandlu Daho he hẹnwá ai mẹ sọn owhè fọde-kantọ̀n e lán ao (330) mẹ jẹ owhè ogbàn (30) mẹ jẹnukọnna wiwá Klisti tọn. Sọn owhè ogbàn (30) he jẹnukọnna wiwá Klisti mẹ wẹ ahọludu Lomunu lẹ tọn ṣẹ̀ bo nasọ nọte kaka jẹ opòdo owhèta he tọn. Ahọludu ẹnẹ helẹ wẹ ohia kanlin ẹnẹ he yè dohia to Owé DANIẸLI 7 tọn mẹ lẹ. To dọdai Biblu tọn mẹ, kanlin nọte na aṣẹpipa, enẹ wẹ ahọludu kavi mẹhe nọ degbè (DANIẸLI 7:17, 23).

E to dandan mẹ nado mọdona alọ he mẹ aṣẹpipa dopodopo helẹ tin te. Ehe lọ bẹ́ po dawe he yín yinyọ́nẹn hlan omẹ lẹpo, yèdọ Nẹbukadnẹza, mẹhe yín kiklọ gbọn ohógblo lẹ dali ajiji, bo degbè dọ, mẹdepope he na biọnú yẹwhe devo de, na yín hùhù adavo yé mẹhe mọdona yẹwhe Nẹbukadnẹza tọn. Gbẹtọ lẹpo sè dogbọn dawe atọ̀n he yè bẹ́ do miyọn mẹ lẹ tọn dali na yé ylọ oyín Jiwheyẹwhe nugbo dopolọ tọn, Mẹhe yé nọ sẹ̀n tọn wutu. Ohó dopolọ yín didọ do yẹwhegán Daniẹli, mẹhe yè zédo odò kinnikinni tọn mẹ ajiji go. Ajiji wẹ núwinwlán de sọawúhia to adó go, dọ, “MENE MENE TEKẸLI UFALSINI”, ahọlu lọ sọ mọ otadèna etọn yí sọn olọn mẹ dọ, Jiwheyẹwhe ko yí sọhana ahọludu towe, bo sọ hẹn ẹn wá opòdo de. Mọwẹ e na te to opòdo whẹndo he tọn.

To owhè fõ (2,000) he wáyì lẹ mẹ, yè ṣẹ̀ huhlọn aṣẹpipa Lomu tọn zán ji. Jẹnukọn, politiki Kosi lẹ tọn wẹ, ṣigba bo lẹzùn politiki “Yisenọ” lẹ tọn. Azọ́n Sesali tọn kavi Papa godo tọn lẹ tọn wẹ nado nọ gblóadàna ahọludu lọ, bo nọ yíwhẹ̀do e ji podọ nado gọ̀ ẹ dóai. Ehe lọ sọawúhia na jlọjẹ po tùnmẹ he yè ná lẹpo po. Ahọludu he pò lẹpo jẹ aijijẹ ahọludu he yín Blitiṣi tọn whenu bo dóna hohùwhẹ ede, bo sọ yín máhẹtọ to nukunyìyì ojlẹ he lọ tọn mẹ. To egbé, yèdọ ahọludu he yè ylọ dọ Soviẹti tọn ma sọ tin ba. Aigba otò he yín Ista Blọk tọn lẹpo to whinwhàn bọ otò lẹpo kẹalọyí mẹdekannujẹ yetọn. Ehelẹ pó sọawúhia na ahọludu dopo vivẹ he lọ nido tin kẹdẹdilé dọdai ojlẹ godo mẹ tọn dóna yí tẹnmẹ dó.

To ahọdu Lomunu lẹ tọn mẹ, yise-to-yẹwhe-atọ̀n Katoliki Lomunu lẹ tọn mẹ yín didọ to owhè fowe (400) mẹ nado yín yise dopo he tin to ote. Ogán lẹ, Papa lẹ, ahọvi lẹ, podọ yé mẹhe tindo huhlọn lẹ jlo nado zán huhlọn yetọn lẹ na azọ́n he lọ nido yín wiwà. Mẹdepope he gọ̀ do Jiwheyẹwhe nugbo lọ de, na apájlẹ de, Jù lẹ po yé mẹhe tindo yise vòvo lẹ po, yín mẹhe yè dohòmẹkẹ̀n talala. Vọfọ́n susu wẹ tin po mẹhe ylọ yéde lẹ dọ wiwénọ lẹ po, po awhàn dódó tọn po, na yé mẹhe ylọ yédelẹ dọ wiwénọ lẹ po agùn dódónọ lẹ tọn po bọdo e go.

E ma bọawuna mí nado mọdona núhe jọ̀ lọ hézéhézé. Mẹdepope he mọ núzinzán yasahẹmẹ tọn he yè zán to núdodindinmẹ na mọ agbọpemẹ. Akọnmadóna yé mẹhe tindo yise alọpãlọpa lẹ, po mẹvlẹkotọ nukuntọnnọ lẹ po, podọ wangbẹna jẹ okú tin mado nújlẹnú. Yè hẹn nukọntọ he matindo kàndeji lẹ nado dọhó do ohóta otànhó zinvlu mẹ tọn he tọn ji. E dóna yín didọ hézéhézé dọ, yè ni zé nújlẹnú ylankan helẹ sẹ̀, ṣogãn yè sùwhẹ̀na yé na yè mọdona dọ yise dopo gê wẹ dóna tin to ahọludu Lomunu lẹ tọn mẹ, yèdọ yise he nọte na agùn Lomunu lẹ tọn.

Papa lẹ po Ogán lẹ po tindo huhlọn yetọn he yè nọ ylọ to egbé dọ “pọninọ̀ nado wàzọ́n” kavi “huhlọn pọninọ̀ tọn” lẹ. Yé dùgán to ahọludu yetọn ji po hunyínylán po mado ohódọ do e go. Nadọ to nugbo de mẹ, onú he yè ylọ dọ Ahọludu Wiwé Lomunu lẹ tọn ma yín wiwé kavi Ahọludu Jiwheyẹwhe tọn gba. E yín yiylọ domọ to lalo mẹ wẹ. E sọgan yín po ojlo po kavi to mayọ́nẹn mẹ, e yín mimọ taidi ahọludu wiwé de, ṣigba e ma yín mọ gba. Apọsteli de kavi omẹ Jiwheyẹwhe tọn de matindo núde po politiki po, kavi nado zán huhlọn aigba ji tọn gba. To asiko lẹpo mẹ, devizọ́nwàtọ nugbo Jiwheyẹwhe tọn lẹ dóna dọyẹwhehó Ahọludu Jiwheyẹwhe tọn tọn bo sọ jo politiki dai hlan politikinọ lẹ.

Ahọludu Lomunu tọn he tin to politiki mẹ, to ajọ́wiwà mẹ, podọ to huhlọn sinsẹ̀n tọn mẹ sọ gọ̀ja nado zán huhlọn etọn to nukun mítọn lẹ mẹ. To whelẹponu, dopoyínyín otò Elopia tọn ko yín odlọ Papa lẹ tọn bo sọ to azọ́n titegbe de wà to dinvie kẹdẹdi dọdai ojlẹ godo mẹ tọn.

To ma hò ninọ̀mẹ ahọludu he tin to otò yéwlọsu lẹ tọn mẹ pọ́n, podọ to dinvie yé sọ tin to ahọludu Lomunu tọn glọ, Agùn Lomunu tọn to ote bo gbẹ́sọ to ote yín e tlẹ yín otò lẹ lọ po zinzán yetọn lẹ po wá bo sọ yì. Nado yín hòmẹhunnnọ hlan aihọn, Vatikan na dọ̀n sinsẹ̀n he pò lẹ ga, ṣigba bo dùgán to yé ji. Egbé, yè ma hòdẹ do mẹhe pò lẹ gba mọ yé ma ylọ yé jẹgbonu gba, adavo dọ yé ni kẹalọyí onú lẹpo. Osẹ̀ dopolọ mẹ wẹ Papa kẹalọyí politiki sọn Islaẹli mẹ bo sọ yín ogán P.L.O tọn. Ogán he lọ de wẹ nukọntọ politikinọ lẹ tọn po agùn tọn lẹpo po nọ wá sọn otò vòvo mẹ po ninọ̀mẹ po, po linlẹn yetọn lẹpo po. Yé omẹ pó tẹnpọ́n nado mọdona dọ nukọntọ de matin podọ domọnanú de ma sọgan tin to otò yéwlọsu lẹ tọn mẹ matin lilá mẹdlapọ́n Papa tọn gba. To nugbo de mẹ, otògán Amẹlika tọn he yè ylọ dọ, Jọj Buṣ jẹgodona hònamẹtọ etọn lẹ to whenuena é tọ́nwhẹn jei otò Elopia tọn mẹ kẹdẹdi otògán de to osùn atọ́ntọ owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kẹnnẹ-kòatọ́nnukun-ẹnẹtọ (1989) mẹ, to whenuena é tindo piplimẹ etọn tintan po Papa po. Dawe he yè nọ ylọ dọ, Mikaili Gọbaṣiv lọsu wà mọ ga. Whenuena dopoyínyín otò Janman tọn mágbè, bọ dopolọ sọ ṣẹ̀ to osùn widopotọ owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kẹnnẹ-kòatọ́nnukun-ẹnẹtọ (1989) mẹ, kuẹgbàhẹntọ otò Janman tọn he yè nọ ylọ dọ Hẹlmuti Kol, dọnúdo Papa to gbẹtọ lẹpo nukọn podọ gbọn televizọn mẹ sọn otòdaho Bẹlin tọn mẹ to otò Janman tọn mẹ. Mọwẹ aihọn politiki tọn to nukọnyì dó.

Kẹdẹdi dọdai Biblu tọn, yè na degbè jijọho tọn to awhàn lẹpo godo. Kẹ̀ntọ otànhóhó whenu tọn lẹ ko to lilẹzùn họntọn na ehe yè wlán nido yín ṣiṣẹ̀ dọ, *“Na whenuena yé to did**ọ**m**ọ**, Jij**ọ**ho po gingán po; when**ẹ**nu w**ẹ**dind**ọ**n ajiji wá ota yet**ọ**n…”* (1 TẸSALONIKA 5:3). To dọpọ́n otò Elopia tọn lẹpo tọn mẹ, nukọnyìyì didiọ tọn to Whèzẹtẹn po Whèyìhọ po tọn mẹ, núhe kàn yé kẹdẹ wẹ “jijọho”, na gbẹtọ he nọ dọ ẹ gbọn aṣagbè lẹ mẹ, dọ, “ohi lẹ na diọzùn agbogọdọẹ” kavi “mì gbọ mí ni basi jijọho matin awhànfunnú gba”. To godo mẹ, yè basi nukọnyìyì daho lẹ to hódidọ lẹ mẹ matin awànfunnú. Jijọho politiki tọn he ma sọgan yín gbèdena gbọn politikinọ de dali gba, adavo mẹhe to devizọ́n agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn wà bo nasọ do ede hia di jijọhobasitọ po whẹ̀gbọtọ po. Ṣigba jijọho nugbo lọ podọ madopòdo lọ dóna wá gbọn Klisti Mẹhe yín Ahọvi Jijọho tọn lọ kẹdẹ dali.

To núpinpọ́n mẹ, yẹwhenọ he yè nọ ylọ Makman zán ohógbè de gbọn dọdai he númọtọ Lusianu de dọ dali, to owé etọn he yín: O. Markmann, Endzeit, Entrückung, Antichrist, pg. 67 mẹ, dọmọ, **“To kléun m****ẹ****j****ẹ****nuk****ọ****nna okú et****ọ****n to owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kanwe-kòt****ọ****(1900) m****ẹ****, Núm****ọ****t****ọ****Lusianu he yè n****ọ****yl****ọ****Vladimi Solojo d****ọ****hó kléun de dogb****ọ****n ag****ọ̀****j****ẹ****do-Klistigot****ọ****l****ọ****dali. To ohó he m****ẹ****, é dohia “gb****ẹ****t****ọ****os****ọ̀****t****ọ****n” he na d****ọ****hó to gb****ẹ****t****ọ****aih****ọ****n m****ẹ****t****ọ****n l****ẹ****po nuk****ọ****n d****ọ****, ‘mì Gb****ẹ****t****ọ****aigba ji t****ọ****n l****ẹ****, jij****ọ****ho****ṣ****ie w****ẹ****y****ẹ****n jodo hlan mì’. É dóal****ọ****tena ohódid****ọ****et****ọ****n dólé, d****ọ****, ‘mì Gb****ẹ****t****ọ****aigba ji t****ọ****n l****ẹ****emi, yè ko h****ẹ****n opagbè l****ẹ****l****ọ** **ṣẹ̀****.’ Jij****ọ****ho madopòdo aih****ọ****n t****ọ****n ko yín whiwhlá … S****ọ****n dinvie yì huh****ọ****n titegbe dopo g****ê w****ẹ****tin to aigba ji, he dohuhl****ọ****n do huhl****ọ****n he pò l****ẹ****po ji taidi to dopoyínyín m****ẹ****kavi to op****ọ́****m****ẹ****… S****ọ****n dinvie yì, huhl****ọ****n de matin he s****ọ****gan d****ọ****‘awhàn’ ba, na y****ẹ****n d****ọ****, ‘jij****ọ****ho’. Mì Gb****ẹ****t****ọ****aigba ji t****ọ****n l****ẹ****, jij****ọ****ho ni tin po mì po.”**

Ohógbè mọhunkọ tọn lẹ na tọ́nsọn nukọntọ agùn tọn de dè, mẹhe tindo gbèmimá politiki tọn vivẹ de. Whenuena Yisenọ lẹ na to ohó ovẹ̀vivẹ tọn dọ dogbọn dawe huhlọnnọ ojlẹ godo tọn dali bo na to dindin dawe huhlọnnọ lọ to yẹwhe dopoyínyín tọn lẹ mẹ, podọ to Malénu lẹ mẹ, whenẹnu wẹ kunnu wunvi tọn na yín didè. Dawe he lọ ma na yín mẹhe yise dọ yẹwhe de matin gba, Jù de, Malénu de, mẹhe yise to Buda mẹ lẹ, kavi Indiannu lẹ, ṣigba é na yín dawe he yè sinyọn jẹgbakunna, mẹhe na yí huhlọn sọn ogán aigba ji tọn lẹpo dè. Mẹdopolọ he sọawúhia nado yín mẹyinwanna to ojlẹ godo tọn mẹ to whenuena Satani na zé é do, taidi to Juda mẹ, bo na gọ́ kọfo ylando tọn lọ po núṣiwà po.

Dọdai Biblu tọn hlan ojlẹ godo tọn ma tlẹ yín núhe kàn otò Ṣaina tọn kavi otò Amẹlika tọn gba, ṣigba po otò Elopia tọn blébu po. Whládopo dogọ́, yẹhwenọ he yè nọ ylọ Makman dọhó to owé winwlán etọn he yín: O. Markann, Endzeit, Entrückung, Antichrist, pg. 70 mẹ, dọmọ, **“To awhàn godo t****ọ****n l****ọ****godo, Vatikan ko dopagbè otò Elopia y****ọ́****y****ọ́****de t****ọ****n t****ọ****n. Papa Paul VI (****ṣ****idopot****ọ****), to whel****ẹ****ponu, n****ọ****tindo linl****ẹ****n do otò Elopia y****ọ́****y****ọ́****l****ọ****t****ọ****n ji. M****ẹ****he na wá to godo et****ọ****n, yèd****ọ****gúdùt****ọ****et****ọ****n, m****ẹ****he yè n****ọ****yl****ọ****d****ọ****, Pi****ọ****si XII (wiawet****ọ****) po Johanu XXIII (kònukun-at****ọ̀****nt****ọ****) po, kànbi****ọ****titò gb****ẹ́****pipli dopoyínyín****otò Elopia t****ọ****n dogb****ọ****n huhl****ọ****n núyiwà otò de t****ọ****n dali. Paul VI (****ṣ****idopot****ọ****) v****ọ́****d****ọ****, d****ọ****m****ọ****, yise Katoliki t****ọ****n w****ẹ****yè do basi otò Elopia t****ọ****n. Dopol****ọ****s****ọ****gan g****ọ̀****wá gb****ọ****n al****ọ****he yè ma s****ọ****gan jl****ẹ****de m****ẹ****nado basi apáde et****ọ****n to dinvie, nado gb****ọ̀****gbigb****ọ****y****ọ́****y****ọ́****t****ọ****n to huhl****ọ****n j****ọ****wam****ọ****he yè zédai, ehe titò gb****ẹ́****pipli po politikin****ọ****he yín Dopoyínyín otò Elopia t****ọ****n dóna tindo. Núviv****ẹ****otò Elopia t****ọ****n nado yín dopo ko to miz****ọ****n-miz****ọ****n ji, w****ẹ****é d****ọ****to owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-k****ẹ****nn****ẹ****-at****ọ̀****nt****ọ****(1963) m****ẹ****.”**

Vatikan wẹ huhlọn he nọ sisẹ́ nukọnyìyì Kọ̀ndopọ́ Lomunu lẹ tọn. To owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kẹnnẹ-aotọ (1970) mẹ, Vatikan zé kọ̀ndopọ́ he tin to ṣẹnṣẹn otòdaho ahọlu tọn lẹ po devizọ́n E. C tọn po to otò Bluseẹl tọn mẹ. Dopoyínyín otò Elopia tọn de na tin to finẹ hlan Whèzẹtẹn po Whèyìhọ po dali. Dawe he yè nọ ylọ Gọbaṣev, mẹhe yè doyẹyigona titegbe de gbọn aihọn lọ blébu mẹ hẹn linlẹn agbasalan tọn de wá nado dó ohọ̀ Elopianu lẹ tọn. Ohógbè he ko yín zinzán dote to owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-gbàntọ́n-nukun-awetọ (1957) tọn mẹ to whenuena yè zín awọntẹn Kọ̀ndopọ́ Lomunu lẹ tọn do e ji. Sọn whenẹnu wẹ politikinọ lẹ po yẹwhenọ lẹ po nọ zán ohógbè dopolọ. To azán godo tọn helẹ mẹ, ogbè he nọ dù to gbẹtọ ji lẹpo nọ do linlẹn kọ̀ndopọ́ otò Elopia tọn lẹpo tọn hia po huhlọn po.

Yè wlán to owé winwlán he yín: Francfurter Allgemeine Zeitung, 22 August, 1989 tọn mẹ, dọ: **“Papa yl****ọ****otò Elopia t****ọ****n l****ẹ****po na dopoyínyín matin kinklán. Papa yl****ọ****otò Elopia t****ọ****n l****ẹ****po na núyiwà titò gb****ẹ́****pipli l****ẹ****t****ọ****n, matin kinklán he ma m****ọ́****ad****ọ̀** **Yise ewl****ọ****su t****ọ****n. Núyiwà otò Elopia t****ọ****n matin kinklán he w****ẹ****Papa zé na gb****ẹ****t****ọ****l****ẹ****to od****ẹ̀****hiho hlan Malia, m****ẹ****he yè yl****ọ****d****ọ****On****ọ****Jiwhey****ẹ****whe t****ọ****n m****ẹ****. Ehe w****ẹ****é d****ọ****to azán tintan os****ẹ̀****gbè t****ọ****n godo to gb****ẹ****t****ọ****f****õfõ at****ọ̀****n (6,000) nuk****ọ****n to otò Covad****ọ****nga t****ọ****n m****ẹ****to otò Astulia t****ọ****n m****ẹ****, yèd****ọ****otò he m****ẹ****ew****ọ****yì to wh****ẹ****ntínt****ọ́****n et****ọ****n azán at****ọ̀****n m****ẹ****t****ọ****n to otò Speni t****ọ****n m****ẹ****.” **

Dogọ́, Papa mẹhe tindo jlọjẹ linlẹn de tọn nado dèaliho osó de tọn to Whèzẹtẹn po Whèyihọ po ṣẹnṣẹn. Ohógbè he jẹagọ̀do enẹ lẹ táhinhọ́n do nújijọ̀ lọ ji titegbe, dọ, **“Dogb****ọ****n dopoyínyín otò****Elopia t****ọ****n to dòdónu agùn Kat****ọ****liki t****ọ****n ji gb****ọ****n****Ojlo gannugannu Papa t****ọ****n dali yín didohia bo s****ọ****yín did****ọ****gb****ọ****n nuk****ọ****nt****ọ****otò Elopia t****ọ****n dali. To ote ji, Papa Paul XI (widopot****ọ****) mágbè d****ọ****, m****ẹ****he yè yl****ọ****d****ọ****Benediti s****ọ****n otò Nosia t****ọ****n m****ẹ****, ni yín nuk****ọ****nt****ọ****otò Elopia t****ọ****n t****ọ****n. Dinvie Papa Johanu Paul II (awet****ọ****) ko yín lilá nado yín agùn Katoliki t****ọ****n he yín agùn aih****ọ****n l****ẹ****po t****ọ****n, m****ẹ****wiwé sunnu po y****ọ****nnu po he yín Sililosi po Metodiosi po, m****ẹ****he yín ap****ọ****steli po m****ẹ****pl****ọ́****nt****ọ****l****ẹ****po, yèd****ọ****m****ẹ****he ko wàz****ọ́****n to afànum****ẹ****l****ẹ****m****ẹ****nado yín nuk****ọ****nt****ọ****otò Elopia t****ọ****n awel****ẹ****to owhè kanwe-kò donu****ṣ****in****ẹ****n****ẹ****t****ọ****(9th century) l****ọ****m****ẹ****.”**

**Johanu Paul II (awet****ọ****) l****ẹ****n po gbèmimá hùwh****ẹ****n****ọ****et****ọ****n t****ọ****n po dali gb****ọ****n m****ẹ****wiwé Sililosi po Metodiosi po taidi otògán Elopia t****ọ****n nado táhinh****ọ́****n do apáde okl****ọ****n****ọ****dogb****ọ****n titò Elopianu l****ẹ****t****ọ****n to al****ọ****de m****ẹ****. To al****ọ****devo m****ẹ****, é yinwanna nado táhinh****ọ́****n do onú gbigb****ọ****n****ọ****po zédai he kàn ewl****ọ****su po to otò Elopia t****ọ****n m****ẹ****, ma nado zé ohia he j****ẹ****godo n****ẹ****s****ọ****n ogbè Lat****ẹ****n Lomunu l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****hia to gbigb****ọ****nuk****ọ****nyìyì t****ọ****n po gbigb****ọ****otànhóhó zinvlu m****ẹ****t****ọ****n l****ẹ****t****ọ****n po,****ṣ****igba núyiwà daho Gl****ẹ****ki t****ọ****n dogb****ọ****n y****ẹ****whe fataka t****ọ****n he yè yl****ọ****d****ọ****Bizantini po zinzán Bizantini-Slaviki t****ọ****n po.”**

**“Nuk****ọ****nt****ọ****s****ọ****n opli y****ẹ****when****ọ****Janman t****ọ****n m****ẹ****, yèd****ọ****y****ẹ****when****ọ****Jos****ẹ****fu Hofna, degbè to otò Koloyin t****ọ****n m****ẹ****na az****ọ́****n ogán y****ọ́****y****ọ́****l****ẹ****t****ọ****n di ap****ọ****steli m****ẹ****he yè yl****ọ****d****ọ****Slavsi t****ọ****n s****ọ****gan yín jijl****ẹ****do núhe M****ẹ****wiwé Benediti ko wà to Whèyìh****ọ****po****Ṣẹ****n****ṣẹ****n otò Eopia t****ọ****n po m****ẹ****. En****ẹ****wutu, yé m****ẹ****wiwé at****ọ̀****n hel****ẹ****yín m****ẹ****he dó otò Elopia t****ọ****n l****ẹ****po.”**

Yè wlán to owé winwlán he yín: O. Markmann, Endzeit, Entrückung, Antichrist, pg. 72-73 mẹ, dọ,**“Gbèmimá Papa t****ọ****n yín nado din d****ọ****gb****ẹ****t****ọ****l****ẹ****po ni g****ọ̀****otò Elopia t****ọ****n l****ẹ****po do az****ọ́****n m****ẹ****, nado h****ẹ****n k****ọ̀****ndop****ọ́****pipé do****ṣẹ****n****ṣẹ****n Katoliki t****ọ****n po agùn tintan t****ọ****n po, dilé af****ọ****didè gbèmimá t****ọ****n ko yín didè dote, na owh****ẹ̀****d****ọ****gb****ọ****m****ẹ****wiwé at****ọ̀****n hel****ẹ****t****ọ****n.”**** **

Dogbọn piplimẹ etọn lẹ dali, Vatikan wàzọ́n titegbe de nado dọ̀n otò Elopia tọn dopọ́ to politiki mẹ podọ to agùn mẹ. Matin enẹ, dọdai ojlẹ godo tọn lọ ma na wá ayi mẹ gba. Titò etọn ko diọ gbọn osẹ́n dali to Otòwhàn Awetọ lọ godo nado wàzọ́n dinvie matin tukla. Azọ́nyiwà lọ gbẹ́sọ tin to lé e te. Owhẹ̀dida Otòwhàn Awetọ lọ tọn yín didá gbọn yé otòvi lẹ dali nado tẹnpọ́n bo dó Katoliki Elopia tọn ai gbọn huhlọn ponọ lẹ tọn dali.

Mayisenọ he yè tẹnpọ́n nado hẹn yín huhlọnnọ yín mimọ gbọn Vatikan dali, owhẹ̀họ̀sa Lomunu lẹpo tọn, po otògán Whèyìhọ tọn lẹ po di to kọ̀ndopọ́ mẹ hẹ Yisenọ Ohùwàji aihọn lẹpo tọn. To owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-ṣinẹnẹtọ (1929) tọn mẹ, mẹhe yè nọ ylọ Musolini jó ede hlan devizọ́n to agùn mẹ to whenuena é mọdona ahọludu Vatikan tọn hlan Papa Piọsi XI (widopotọ) nado dùahọlu to aigba otò lọ tọn ji. To nugbo de mẹ, sọn ojlẹ nẹ mẹ wẹ Vatikan yín otò huhlọnnọ ahọlu tọn de.

Otànhódọtọ lẹ ko dindona kọ̀ndopọ́ agùn tọn to aṣẹpipa ahọlu tọn po aṣẹpipa politikinọ lẹ tọn po mẹ kaka jẹ owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-kòatọ́ntọ (1945) tọn mẹ. Yè dè ohógbè helẹ sọn owé he yín “Abermals krӓhte der Hahn” mẹ gbọn mẹhe yè ylọ dọ Dọtẹ Kalhẹnzi Dẹṣina dali, to apáwhé kande-kòatọ́nnukun-awetọ (67) po kande-kòatọ́nnukun-atọ̀ntọ (68) po mẹ. Owé he lọ mẹ wẹ dawe he lọ dọ nugbo otàn helẹ tọn do mapò ode dai gba.

**“Sins****ẹ̀****n tintan he aj****ọ́****wàt****ọ****pod****ọ****politikin****ọ****he g****ọ́****na oy****ọ́****n****ẹ****n, yèd****ọ****Musolini he yì Ot****ẹ****n Wiwé de m****ẹ****yín aku****ẹ****zánt****ọ****de. Musolini whl****ẹ****n m****ẹ****he dùah****ọ́****bo ma pégo nado súah****ọ́****‘Banki Lomunu l****ẹ****t****ọ****n’ t****ọ****n, he ko zé aku****ẹ****na om****ẹ****wh****ẹ̀****h****ọ̀****sa Lomunu l****ẹ****po t****ọ****n po m****ẹ****devo he j****ẹ****l****ẹ****po po, bo b****ẹ́****aku****ẹ****otò Italia t****ọ****n he yì miliya dopo po odá lila t****ọ****n po … Y****ẹ****when****ọ****he yè n****ọ****yl****ọ****Vannut****ẹ****li, yèd****ọ****nuk****ọ****nt****ọ****yé m****ẹ****he yl****ọ****yédel****ẹ****d****ọ****M****ẹ****wiwé Oh****ọ̀****daho Biblupl****ọ́****nt****ọ****l****ẹ****t****ọ****n, ko degbè dogb****ọ****n ew****ọ****t****ọ****n dali, d****ọ****, ‘Yè ko dè é nado whl****ẹ****n ak****ọ****ta l****ọ****bo s****ọ****g****ọ̀****dagbe yet****ọ****n wá.’**

**Papa Pi****ọ****si XI (widopot****ọ****) m****ọ****whladopo dog****ọ́** **po viv****ẹ****nu ewl****ọ****su t****ọ****n po, nado yl****ọ****Musolini m****ẹ****he yè s****ẹ́****do mí s****ọ****n otò Plovidansi t****ọ****n m****ẹ** **to azán wiat****ọ̀****nt****ọ****osùn awet****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-****ṣ****in****ẹ****n****ẹ****t****ọ****(1929) t****ọ****n m****ẹ****… To zizédo k****ẹ****dopo, mí m****ọ****dona d****ọ****to aw****ọ****nt****ẹ****n K****ọ̀****ndop****ọ́****Latelan t****ọ****n m****ẹ****pod****ọ****to en****ẹ****godo nuk****ọ****nt****ọ****tintan otòdaho Koloyin t****ọ****n ga, m****ẹ****he yè n****ọ****yl****ọ****K****ọ****nladi Adenu****ẹ****li, he na kàndeji de Musolini to wékans****ẹ****dom****ẹ****núd****ọ****dom****ẹ****gb****ọ****nvo de t****ọ****n m****ẹ****, d****ọ****, oyín et****ọ****n ni yín winwlán to owé sika t****ọ****n l****ẹ****m****ẹ****to otànhó agùn Katoliki t****ọ****n m****ẹ****.**

**To whenuena aih****ọ****n l****ẹ****po gblewh****ẹ̀****do ag****ọ̀****j****ẹ****do-a****ṣẹ****pat****ọ****ah****ọ****lu t****ọ****n, yèd****ọ****do Abisinia, agùn Katoliki t****ọ****n l****ẹ****po, yèd****ọ****y****ẹ****when****ọ****daho otò Italia t****ọ****n t****ọ****n l****ọ****su s****ọ****gbè h****ẹ****Musolini. To azán kòat****ọ́****nnukun-awet****ọ****osùn****ṣ****inat****ọ̀****nt****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-f****ọ****t****ọ̀****nt****ọ****(1935) t****ọ****n m****ẹ****to whenuena yè to awuwlena awhàn otò Italia t****ọ****n, when****ẹ****nu w****ẹ****Papa lá d****ọ****awhàn hih****ọ****t****ọ****t****ọ****n he tindo az****ọ́****n adagbigblo t****ọ****n po gb****ẹ****t****ọ****susu gedegede de po s****ọ****gan yín dagbe po dódó po. To azán p****ẹ****de godo, yèd****ọ****os****ẹ̀** **ẹ****n****ẹ****j****ẹ****nuk****ọ****nna awhàn l****ọ****, bi****ṣọ****pugán f****ọ****t****ọ̀****nnukun-****ẹ****n****ẹ****(19) po bi****ṣọ****pu kande-f****ọ****t****ọ̀****nnukun-awe (57) po s****ẹ́****wékans****ẹ****dom****ẹ****he m****ẹ****yè wlán ohógbè he yín ‘Osservatore Romano’ to ogbè Lomu t****ọ****n m****ẹ****do Musolini****, bo d****ọ****m****ọ****, ‘Katoliki Italia t****ọ****n hod****ẹ̀****na nuk****ọ****nyìyì po adagbigblo otò et****ọ****n t****ọ****n po he yè yinwanna, ehe yè k****ọ̀****ndop****ọ́****titegbe gb****ọ****n ah****ọ****ludu Towe dali, yèd****ọ****ehe hunk****ọ****ma ko s****ọ****awúhia gbèdé … Bi****ṣọ****pugán s****ọ****n otò Talanto t****ọ****n m****ẹ****yl****ọ****nado yì fùnawhàn to godo he é ko basi sins****ẹ̀****n po pon****ọ****he n****ọ****wàt****ọ̀****z****ọ́****n l****ẹ****po, bo yl****ọ****awhàn he l****ọ****d****ọ****, ‘awhàn wiwé de, yèd****ọ****v****ọ****f****ọ́****n de’ … Bi****ṣọ****pugán s****ọ****n otò Milan t****ọ****n m****ẹ****, yèd****ọ****y****ẹ****when****ọ****Skusita he dona yìyì apó l****ọ****t****ọ****n to aijij****ẹ****de m****ẹ****to owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-f****ọ****t****ọ̀****nt****ọ****(1935) t****ọ****n m****ẹ****, bo zé Musolini jl****ẹ****do Sesalia go, do Ogust****ọ****s go, pod****ọ****do K****ọ****nstant****ẹ****n go, bo s****ọ****pl****ọ́****nnú az****ọ́****nm****ẹ****vi j****ọ****unj****ọ****ja Italia t****ọ****n l****ẹ****, d****ọ****, ‘gb****ọ****n az****ọ́****n m****ẹ****he yè yl****ọ****d****ọ****Duse t****ọ****n dali, Jiwhey****ẹ****whe ko yígbèna s****ọ****n ol****ọ****n m****ẹ****’ … To azán wiawet****ọ****osùn tintan, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-at****ọ̀****nt****ọ****(1938) t****ọ****n m****ẹ****, Musolini yí bi****ṣọ****pu kande-gbànnukun-awe (72) po y****ẹ****when****ọ****f****õ e lán f****ọ****de-kant****ọ̀****n-kò (2340) po to otò Palazo Venezia t****ọ****n m****ẹ****to fie bi****ṣọ****pugán Nogala bi****ọ****s****ọ****n Jiwhey****ẹ****whe de to ohógbè de m****ẹ****nado g****ọ****al****ọ****na Duse to awhàn et****ọ****n l****ẹ****po m****ẹ****na nuk****ọ****nyìyì Yisen****ọ****otò Italia t****ọ****n l****ẹ****t****ọ****n … ‘Po Papa sins****ẹ̀****n t****ọ****n de po, po ogbè l****ẹ****po, pod****ọ****po ayiha gb****ẹ****t****ọ****l****ẹ****t****ọ****n po, mí dawhá ogbè lélé, d****ọ****, oyínjlana we Duse!’**

**To owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-wiat****ọ̀****nt****ọ****(1933) m****ẹ****, bi****ṣọ****pu s****ọ****n otò Speni t****ọ****n m****ẹ****degbè to owé winwlán y****ẹ****when****ọ****de t****ọ****n m****ẹ****, b****ọ****é s****ọ****basi owèkans****ẹ****dom****ẹ****Papa t****ọ****n hlan y****ẹ****when****ọ****l****ẹ****de to azán at****ọ̀****nt****ọ****osùn****ṣ****idopot****ọ****t****ọ****n m****ẹ****, d****ọ****, ‘v****ọ****f****ọ́****n wiwé de na v****ọ****jlado pipé nugbo agùn t****ọ****n.’ … Y****ọ****nwh****ẹ̀****n m****ẹ****he yè n****ọ****yl****ọ****Flanko t****ọ****n he yín, Selano Suya, m****ẹ****he yín wékant****ọ****to pipli y****ọ****p****ọ****vu agùn Katoliki t****ọ****n l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****, to godo m****ẹ****, m****ẹ****he l****ẹ****zùn ogán aj****ọ́****wàt****ọ****ah****ọ****lu t****ọ****n de bo yín h****ọ****nt****ọ****n Musolini po Hitila t****ọ****n po. To opòdo osùn****ṣ****idopot****ọ****owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-kònukun-awet****ọ****(1942) t****ọ****n m****ẹ****, yè doy****ẹ****yigon****ệ****po satin Daho de po gb****ọ****n gbèdide Pi****ọ****si IX (****ṣ****in****ẹ****n****ẹ****t****ọ****) t****ọ****n dali. M****ẹ****he yè n****ọ****yl****ọ****d****ọ****Suya l****ọ****degbè to ohójlawéma Dani****ṣ****i t****ọ****n m****ẹ****d****ọ****, pon****ọ****awhànfùnt****ọ****Speni t****ọ****n f****ọ****t****ọ́****n donu f****ọ****t****ọ̀****n (15,000) ko to avùnhò to Whèz****ẹ****t****ẹ****n dali na os****ẹ̀****awe j****ẹ****nuk****ọ****n, pod****ọ****to when****ẹ****nu, os****ọ****ha yet****ọ****n s****ọ****gan sùdeji eyín Janman m****ọ****d****ọ****gb****ẹ****t****ọ****mliy****ọ****n de w****ẹ****dóna n****ọ̀****fin****ẹ****… Bi****ṣọ****pu Janman t****ọ****n l****ẹ****wlán to owé winwlán y****ẹ****when****ọ****t****ọ****n de m****ẹ****to azán ogbànt****ọ****osùn****ṣ****inat****ọ̀****nt****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-f****ọ****t****ọ̀****nnukun-dopot****ọ****(1936) t****ọ****n m****ẹ****gb****ọ****n ohónám****ẹ****owékant****ọ****y****ẹ****when****ọ****Paseli dali, ehe mí m****ọ****yè wlán po ogbè Speni t****ọ****n po, d****ọ****, ‘Az****ọ́****n he tin hlan om****ẹ****mít****ọ****n l****ẹ****pod****ọ****hlan aigba mít****ọ****n l****ẹ****ko yín dom****ọ****na to ewl****ọ****su m****ẹ****. Na m****ẹ****he yín Fula****mít****ọ****n nido tindo nuk****ọ****nyìyì gb****ọ****n al****ọ****Jiwhey****ẹ****whe t****ọ****n dali nado h****ẹ****n az****ọ́****n whiwhlá huhl****ọ****nn****ọ****he****ṣ****ẹ̀****to ten****ọ****gli de po k****ọ̀****ndop****ọ́****dódón****ọ****gb****ẹ****t****ọ****l****ẹ****po t****ọ****n po! To azán at****ọ̀****nt****ọ****osùn tintan, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-f****ọ****t****ọ̀****nnukun-awet****ọ****(1937) t****ọ****n m****ẹ****, bi****ṣọ****pu Janman t****ọ****n l****ẹ****t****ẹ****np****ọ́****n****whladopo dog****ọ́****nado dùalè yisen****ọ****l****ẹ****t****ọ****n hlan yéde l****ẹ****dote, to pinp****ọ́****n m****ẹ****po otò Speni t****ọ****n po, d****ọ****, ‘M****ẹ****yinwanna y****ẹ****when****ọ****bi****ṣ****opu l****ẹ****, po Fula po po ohónám****ẹ****t****ọ****Janman t****ọ****n po to ah****ọ****ludu Janman t****ọ****n whenu, yèd****ọ****Ad****ọ****lfu Hitila ko m****ọ****hlan mayise Adú na adú gb****ẹ́****pipli he yè s****ọ****dodovi l****ẹ****t****ọ****n to otò Lusia t****ọ****n m****ẹ****t****ọ****n s****ọ****n dind****ẹ****n m****ẹ****. Linl****ẹ****n po núhe kàn****ẹ****n l****ẹ****po ko tin to e m****ẹ****nado l****ẹ́****tukla sinsiny****ẹ****n he s****ẹ̀****s****ọ****n gb****ẹ****t****ọ****mít****ọ****n Janman t****ọ****n l****ẹ****ji pod****ọ****s****ọ****n otò hùwàji t****ọ****n dali.’”**

**“To owhè dopol****ọ****m****ẹ****, yèd****ọ****to owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-wiat****ọ̀****nt****ọ****(1933) t****ọ****n m****ẹ****, Katolikin****ọ****v****ọ****n Papen zín aw****ọ****nt****ẹ****n do k****ọ̀****ndop****ọ́****Nazi-Janman t****ọ****n po Vatikan t****ọ****n po ji … S****ọ****n owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-wi****ẹ****n****ẹ****t****ọ****(1934) m****ẹ****j****ẹ****owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****d****ẹ****-kant****ọ̀****n-f****ọ****t****ọ̀****nnukun-at****ọ̀****nt****ọ****(1938) m****ẹ****, v****ọ****n Papen yín af****ọ****zédotet****ọ****Janman t****ọ****n to otò Vi****ẹ****na t****ọ****n m****ẹ****, wleawuna al****ọ****k****ẹ****yí a****ṣẹ****pipa nazi t****ọ****n to otò****Ọ****stlia t****ọ****n m****ẹ****.”**

**“Bi****ṣọ****pu Janman t****ọ****n l****ẹ****ma d****ọ****hó gbèdé j****ẹ****ag****ọ̀****do hl****ọ****nhùt****ọ****ah****ọ****lu t****ọ****n l****ẹ****go gb****ọ****n k****ẹ̀****nt****ọ****yet****ọ****n l****ẹ****kavi gb****ọ****n hòm****ẹ****k****ẹ̀****n m****ẹ****m****ẹ****gl****ọ****n****ọ****l****ẹ****t****ọ****n dali, kavi gb****ọ****n m****ẹ****dekannuj****ẹ****dali gba, pod****ọ****gb****ọ****n gb****ẹ́****ta ah****ọ****lu t****ọ****n l****ẹ****dali gba, na yéwl****ọ****su jlo onú dopol****ọ****wutu … Yè ma j****ẹ****ag****ọ̀****do hòm****ẹ****k****ẹ̀****n****ylankan Jù l****ẹ****t****ọ****n gbèdé, kavi yè ma j****ẹ****ag****ọ̀****do vàsùdo he húgan goh****ọ̀****f****ọ****de (200) t****ọ****n, kavi j****ẹ****ag****ọ̀****do winyandom****ẹ****, wiwlé pod****ọ****az****ọ̀****yídohù Jù l****ẹ****t****ọ****n he yé ko dohòm****ẹ****k****ẹ̀****n bo ko s****ọ****hù gb****ọ****n ojl****ẹ****owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán kanwe-kò (1500) t****ọ****n l****ẹ****dali. Yé ma j****ẹ****ag****ọ̀****do zinzán Nazi t****ọ****n gbèdé di onú m****ọ****hunk****ọ****t****ọ****n gba. Adavo d****ọ****, y****ẹ****when****ọ****daho ni degbè nado d****ọ****di y****ẹ****when****ọ****Folab****ẹ****s****ọ****n otò Muni****ṣ****i t****ọ****n m****ẹ****, po y****ẹ****when****ọ****Skuli po s****ọ****n otò Koloyin t****ọ****n m****ẹ****, po bi****ṣọ****pu Matiasi El****ẹ****nflidi po s****ọ****n otò W****ọ****z****b****ọ****gi t****ọ****n m****ẹ****, pod****ọ****y****ẹ****when****ọ****devodevo l****ẹ****ga, to owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****nt****ọ****(1935) t****ọ****n m****ẹ****w****ẹ****yè degbè d****ọ****y****ẹ****when****ọ****hel****ẹ****s****ọ****gbè nado n****ọ̀****k****ọ̀****ndop****ọ́****m****ẹ****po Nazi po bo s****ọ****blawuna m****ẹ****he ma yín máh****ẹ****t****ọ****yet****ọ****n l****ẹ****.”**

**“To azán widopot****ọ****osùn at****ọ̀****nt****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-f****ọ****t****ọ̀****nnukun-at****ọ̀****nt****ọ****(1938) t****ọ****n m****ẹ****, pon****ọ****Hitila t****ọ****n l****ẹ****pannuk****ọ****n otò****Ọ****stlia t****ọ****n. Y****ẹ****when****ọ****Iniza s****ọ****n otò Vi****ẹ****na t****ọ****n m****ẹ****, m****ẹ****he tindo viv****ẹ****Vatikan t****ọ****n to ew****ọ****m****ẹ****d****ọ****hó hlan m****ẹ****he yè n****ọ****yl****ọ** **Ṣ****u****ṣ****inigi d****ọ****é ni jó ede, bo s****ọ****degbè d****ọ****, ‘Yè ma s****ọ****gan basi k****ọ̀****ndop****ọ́****gba.’ É basi hùnwh****ẹ****wiwá pon****ọ****l****ọ****t****ọ****n po ogàn agùn t****ọ****n he yè n****ọ****húnhún po, po zizé awhànsia he tindo satin he s****ọ****gbè de po to gbigbá agùn t****ọ****n l****ẹ****m****ẹ****bo s****ọ****bi****ọ****s****ọ****n y****ẹ****when****ọ****et****ọ****n de nado wà m****ọ****dopol****ọ****ga. To azán wiawet****ọ****osùn at****ọ̀****nt****ọ****t****ọ****n m****ẹ****, é h****ẹ****n yé gánnugánnu nado wleawuna sins****ẹ̀****n op****ẹ****dido t****ọ****n l****ẹ****. Whenuena Hitila k****ẹ****al****ọ****yí y****ẹ****when****ọ****l****ọ****to azán f****ọ****t****ọ̀****nt****ọ****osùn at****ọ̀****nt****ọ****owhè dopol****ọ****t****ọ****n m****ẹ****, na pipli de, é ná kàndeji i d****ọ****, yè dóna gb****ẹ****nkanna dagbe wiwà agùn t****ọ****n l****ẹ****. When****ẹ****nu w****ẹ****bi****ṣọ****pu****Ọ****stlianu l****ẹ****po d****ọ****yé ni vote na Hitila bo s****ọ****dóal****ọ****tena oyl****ọ****yet****ọ****n po núd****ọ****dom****ẹ****po, d****ọ****, ‘Oyínjlana Hitila’ adavo bi****ṣọ****pu he s****ọ****n otò Linzi t****ọ****n m****ẹ****w****ẹ****yín m****ẹ****he ma s****ọ****gbè h****ẹ****yé gba.”’**

Nado pọ́n hlan nújijọ̀ nẹ mẹ dọ, azọ́n agùn politikinọ aihọn he tọn gbẹ́sọ to dopolọ yín, mí dóna zé onú he ko jọ̀ wáyì di pahonamẹ de hlan onú he ja jijọ̀ gbè lẹ. Yé mẹhe nọ ylọ yéde lẹ dọ, “Ahọludu Wiwé Lomunu lẹ tọn to otò Janman tọn mẹ” to aṣẹpipa politiki tọn po agùn tọn po zán. Vatikan ko zán otò Janman tọn na azọ́n ewlọsu tọn titi lẹ to ninọ̀mẹ gbọnvo de mẹ. Yèdọ egbé ga to dopoyínyín nukọnyìyì otò Elopia tọn mẹ, otò Janman tọn zán huhlọn etọn. Ewọ wẹ azọ́nwànú otlẹn lọ blébu tọn podọ núhe nọ lẹ́yì Whèzẹtẹn po Whèyìhọ po. Otànhódọtọ susu ma dọhó do ohóta agùn zinvlu mẹ tọn he ji gba. E sọgan yín dọ yé yín wunzẹnnọ nado gbẹ́ ẹ kavi yé dibusi agùn lọ.

Jẹnukọnna Otòwhàn II (awetọ), Vatikan yín vivẹnunọ hlan Janman he lẹzùn huhlọnnọ hú lé e ko te dai. Azọ́n he lọ bẹ́ to Katoliki Bavalia tọn mẹ, nadọ dọ to otò Muniṣi tọn mẹ, fie ji Hitila ma pé nado nùdo po tẹnpọ́n nado yí ahọludu lọ po huhlọn po sọn alọ etọn lẹ mẹ to owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-atọ̀ntọ (1923) tọn mẹ. To owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-ẹnẹtọ (1924) tọn mẹ, Vatikan zin awọntẹn do kọ̀ndopọ́ etọn po otò Bavalia tọn po ji. Mí dóna dayi e go dọ, to owhè nẹlẹ mẹ, Papa Piọsi he ko kú yín gbèyídọtọ Papa tọn to otò Muniṣi tọn mẹ podọ enẹgodo to otò Bẹlin tọn mẹ.

To owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-fọtọ̀nnukun-atọ̀ntọ (1938) tọn mẹ, politikinọ fọtọ́n donu kande (40,000) jẹagọ̀do yé mẹhe ma jẹ na opli lọ lẹ ṣigba bo yín máhẹtọ to kọ̀ndopọ́ Janmannu lẹ tọn mẹ matin zéyiaga ogbè he jẹ de tọn mẹ hlan yé. Mẹhe yè nọ ylọ Flanzi vọn Papen, degbè kẹdẹdi Katolikinọ nugbo de, to owé winwlán he yín: E. Paris, The Secret History of Jesuits, pg. 130 tọn mẹ, dọ, **“Nazism yín owal****ọ****Yisen****ọ****t****ọ****n he j****ẹ****ag****ọ̀****do gbigb****ọ****owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán nú****ọ****t****ọ̀****n-k****ẹ****nn****ẹ****-kòat****ọ́****nnukun-at****ọ̀****nt****ọ****(1789) t****ọ****n m****ẹ****.”**Po ohógbè he po, é dlẹnalọdó do nukọnyìyì otò Flanzi tọn he plánmẹ biọ kinklán ahọlu tọn po agùn tọn po mẹ, podọ ga hlan opòdo Ahọludu Wiwé Lomunu akọta Janmannu lẹ tọn tọn. Kẹdẹdilé yè sè ogbè otò kọmẹnu he lẹ́do yé lẹ tọn sọawúhia dó to otò Janman tọn mẹ, núwlántọ he yè nọ ylọ Juliọsi Stleiṣa sọn otò “Stulma” tọn mẹ, hòavùn bo dọmọ, “… ojlẹ nukọnyìyì Anglo-Sasọn agùn Plọtẹstannọ lẹ tọn jẹagọ̀do mí.” Mẹdepope he nọ họ́ Papa nọ mọ to vlẹkẹsi de mẹ dọ, ewọ tindo huhlọn titegbe.

Mẹhe nọnọ̀ otò lọ mẹ lẹ yọ́nẹn dọ Vatikan lọsu ga pọ́n hlan Adú na adú gbẹ́pipli he yè sọdodovi lẹ tọn to otò Lusia tọn mẹ di agọ̀jẹdo-politiki etọn lẹ tọ́. Podọ ga, kinklán agùn Whèzẹtẹn tọn yín pinpọ́n di agùn he jẹagọ̀do ede go, podọ enẹwutu wẹ e dóna yín awhàngbatọ. Yé mẹhe yọ́nẹn dọ yè basi SS Hitila tọn sọn Ohódotọ Jesu tọn lẹ de to azọ́nwu de mẹ, yèdọ hlan mẹhe ga Gọbẹsi hiajẹ lẹ, na mọdona lé yè basi pipli lẹ dó to whenuena awhànpa Janmannu lẹ zinzọnlin jei otò Lusia tọn mẹ. To Katoliki Lomunu tọn he tin to otò Uklẹnu tọn mẹ, yè ma gbà gohọ̀ yisenọ lẹ tọn de to whenuena yè to mọwà to otò he pò lẹ mẹ gba. Dogọ́ to ohógó delẹ mẹ sọn owé “Abermals krӓhte der Hahn, chapter 67 and 68” mẹ, mẹhe yè nọ ylọ Dọtẹ Kalẹnzi Dẹṣina tọn mẹ.

**“Godo he k****ẹ̀****nt****ọ****yet****ọ****n l****ẹ****he to avùnho h****ẹ****yé l****ẹ****wá há yé ajiji to K****ọ̀****ndop****ọ́****Sovi****ẹ****ti t****ọ****n m****ẹ****to owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-kònukun-dopot****ọ****(1941) t****ọ****n m****ẹ****, pon****ọ****bi****ṣọ****pu Katoliki t****ọ****n (Flanzi Just****ọ****si Lak****ọ****ski), yèd****ọ****m****ẹ****he n****ọ****n****ọ̀****fie Katoliki te l****ẹ****po degbèna d****ọ****, owékans****ẹ́****dom****ẹ****m****ẹ****pl****ọ́****nt****ọ****l****ẹ****t****ọ****n he é wlán****po****al****ọ****g****ọ́****otòwhàn núy****ọ́****n****ẹ****nt****ọ****l****ẹ****t****ọ****n po s****ẹ́****do awhànfunt****ọ****agùnvi Katoliki t****ọ****n he tin to otò W****ẹ****ma****ṣ****it t****ọ****n m****ẹ****dolé d****ọ****, ‘K****ẹ****d****ẹ****dilé e ko te to otànhó l****ẹ****m****ẹ****, otò Janman t****ọ****n w****ẹ****whl****ẹ****ngant****ọ****pod****ọ****gànk****ọ****n****ọ****t****ọ****aigba Elopia t****ọ****n … Otòdaho susu aigba Elopia t****ọ****n m****ọ****dona awhàn he pannuk****ọ****n otò Lusia t****ọ****n yín v****ọ****f****ọ́****n Elopianu l****ẹ****t****ọ****n de … D****ọ****p****ọ́****n huhl****ọ****nn****ọ****he yín awhàn Whèz****ẹ****nt****ẹ****n t****ọ****n dóna h****ẹ****n we m****ọ****dona lé mí yín donan****ọ****pod****ọ****m****ẹ****he go yè ma s****ọ****gan d****ọ****hó do l****ẹ****w****ẹ****mí Janmannu l****ẹ****.’”**

**“To oflin bi****ṣọ****pu Katoliki t****ọ****n l****ẹ****po m****ẹ****to otò Janman t****ọ****n m****ẹ****to azán aot****ọ****osùn wiawet****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-kònukun-dopot****ọ****(1941) t****ọ****n m****ẹ****, m****ẹ****he he yè hiaj****ẹ****to agùn m****ẹ****l****ẹ****, yígbè d****ọ****, ‘Po kàndeji de po, mí dèdo awhàn l****ọ****ji j****ẹ****ag****ọ̀****do huhl****ọ****n****Adú na adú gb****ẹ́****pipli he yè s****ọ****dodovi l****ẹ****t****ọ****n to otò Lusia t****ọ****n m****ẹ****t****ọ****n h****ẹ****mí, yèd****ọ****bi****ṣọ****pu Janmannu l****ẹ****ko hopana agùn Katoliki Janman t****ọ****n l****ẹ****to owékans****ẹ́****dom****ẹ****m****ẹ****pl****ọ́****nt****ọ****l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****s****ọ****n owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-dopot****ọ****(1921) m****ẹ****j****ẹ****owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-f****ọ****t****ọ̀****nukun-dopot****ọ****(1936) m****ẹ****, nado n****ọ̀****a****ṣ****eji k****ẹ****d****ẹ****dilé yè m****ọ****dona dó to ah****ọ****ludu Lei****ṣ****i t****ọ****n m****ẹ****.’”**

**“Papa daho l****ọ****ma s****ọ****s****ọ****gan k****ẹ****nù et****ọ****n ba, é b****ọ****onù et****ọ****n do to whenuena yè h****ọ́** **agùn f****õ (2,000) po goh****ọ̀****fowe-kanwe-kò (500) po liai b****ọ****yè s****ọ****hù susu to y****ẹ****when****ọ****l****ẹ****m****ẹ****to awhàn Whèz****ẹ****t****ẹ****n l****ọ****t****ọ****n m****ẹ****. Vatikan s****ọ****jlo k****ẹ****d****ẹ****dilé awhànfunt****ọ****Hitila t****ọ****n ko wà dó to aigba devo he yé ko tindo l****ẹ****ji, nado má núyiwà Katoliki t****ọ****n pé to dòdónu otò Lusia t****ọ****n m****ẹ****. Dogb****ọ****n k****ọ̀****ndop****ọ́****he tindo to****ṣẹ****n****ṣẹ****n hodot****ọ****Jesu t****ọ****n l****ẹ****po, po SS l****ẹ****po, po J****ẹ****stapo l****ẹ****po, ehe t****ọ****n yè d****ọ****hó et****ọ****n po m****ẹ****he n****ọ****wà sins****ẹ̀****n****z****ọ́****n po Hitila po to nugl****ọ****ko basi opli gbèsis****ọ****t****ọ****n de s****ọ****n owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-kòt****ọ****(1940) m****ẹ****gb****ọ****n hodot****ọ****Jesu t****ọ****n he yín awhàngán Glafi s****ọ****n owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kande-kòat****ọ́****nnukun-dopot****ọ****(1866) m****ẹ****j****ẹ****owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-kònukun-awet****ọ****(1942) m****ẹ****, m****ẹ****he yín awhàngán he n****ọ****degbè s****ọ****n owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kanwe-gbànt****ọ́****nt****ọ****(1915) m****ẹ****. S****ọ****n owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kanwe-kòat****ọ́****nnukun-****ẹ****n****ẹ****t****ọ****(1919) m****ẹ****w****ẹ****yè wlán d****ọ****, Vatikan ko t****ẹ****np****ọ́****n nado h****ọ́****a****ṣẹ****pipa Lusia t****ọ****n l****ẹ****po liai … Linl****ẹ****n Vatikan w****ẹ****yín d****ọ****, e ni s****ẹ́****y****ẹ****when****ọ****s****ọ****ha he j****ẹ****de do to aigba Lusia t****ọ****n he yè ko tindo l****ẹ****ji, nado wleawuna aigba l****ọ****na titò nuk****ọ****nyìyì Vatikan t****ọ****n po politiki l****ẹ****po t****ọ****n pannuk****ọ****n Lusia, yín e b****ọ****awu. To azán****ṣ****inat****ọ̀****osùn widopot****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-kònukun-dopot****ọ****(1941) t****ọ****n m****ẹ****, gbèdet****ọ****daho otò W****ẹ****ma****ṣ****it t****ọ****n ná hónám****ẹ****gbèdet****ọ****he b****ọ****do e go l****ẹ****po s****ọ****n awhànfunt****ọ****Janmannu l****ẹ****m****ẹ****to Whèz****ẹ****t****ẹ****n dali, nado g****ọ****al****ọ****na deviz****ọ́****n owh****ẹ****ntint****ọ́****n y****ẹ****when****ọ****Katolikin****ọ****l****ẹ****t****ọ****n to aigba he yè ko tindo l****ẹ****po m****ẹ****s****ọ****n k****ọ̀****ndop****ọ́****he yè basi h****ẹ****Vatikan m****ẹ****… M****ẹ****he n****ọ****plán sins****ẹ̀****n whiwhla gb****ẹ****t****ọ****l****ẹ****t****ọ****n to otò Janman t****ọ****n m****ẹ****, yèd****ọ****SS Obaf****ula****Sk****ẹ****l****ẹ****nb****ẹ****gi wlán to apáwhé gbèdidó hlan az****ọ́****nwhé he n****ọ****pénukun aj****ọ́****otògodo t****ọ****n l****ẹ****go dogb****ọ****n hódid****ọ****et****ọ****n po Papa po dali, d****ọ****, ‘Papa dóna doviv****ẹ****nu et****ọ****n l****ẹ****po nado ná kàndeji Janmannu l****ẹ****na awhàngbigba yet****ọ****n. Az****ọ́****n et****ọ****n w****ẹ****yín d****ọ****yè ni và otò Lusia t****ọ****n gbidigbidi.’”**

**“To owhè kò (20) godo, m****ẹ****he yè n****ọ****yl****ọ****D****ọ****t****ẹ****Adenua d****ọ****, d****ọ****m****ọ****, ‘En****ẹ****wutu, mí n****ọ****te po ten****ọ****gli daho po ehe j****ẹ****ag****ọ̀****do aigba Whèz****ẹ****t****ẹ****n aih****ọ****n t****ọ****n he yín k****ẹ̀****nt****ọ****mít****ọ****n dinvie j****ẹ****okú po****… Núhe kàn mí ma yín agbègbè Sovi****ẹ****ti t****ọ****n k****ẹ****d****ẹ****gba, adavo túndote aigba Whèz****ẹ****t****ẹ****n otò Elopia t****ọ****n s****ọ****n av****ọ̀****ganv****ệ****t****ọ****n godo … Otò Janman t****ọ****n ma na yín hùhù na titò gb****ẹ́****pipli mayisen****ọ****l****ẹ****gba, adavo na ew****ọ****nido h****ọ́****yé lia.’”**

Whenuena awhànpa Janmannu lẹ to zọnlinzin pannukọn otò Yugọslavia tọn to osùn ẹnẹtọ, owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-kònukun-dopotọ (1941) tọn mẹ, yè hlá Kloatinu he yín Katoliki Lomunu lẹ tọn lẹ dai bọ yè hù mẹhe yín Sẹbianu nugbo susu. Núyiwà agùn Katoliki tọn he yè nọ ylọ dọ nukọnyìyì politiki tọn to otò Kloatia tọn mẹ, yèdọ Ustaṣinu lẹ, kọ̀ndopọ́ hẹ aṣẹpipa Katoliki tọn he gbèdetọ daho ko tindo po huhlọn po. E yín yinyọ́nẹn dọ biṣọpugán Stepinaṣi ko kọ̀n onú lẹpo dopọ́. É sọgan dọ hlan Papa dọ, yè ko diọ Sẹbianu fọtọ́n donu fọde-kande-ao (250,000) gbọn huhlọn dali do Katoliki Lomunu lẹ tọn mẹ. Sọn otòvi mliyọn awe (2,000,000) he yín Kloatianu nugbo kẹdẹdilé azọ́nwhé ko dọ dó, dọ, yè ko hù gbẹtọ fọtọ́n donu núọtọ̀n (600,000), ṣigba mẹhe pò lẹ yì gbẹtọ sọha fọtọ́n donu fẹnẹ (800,000) hunkọ tọn. E ma yín Jù lẹ po whẹ̀zẹtọ devo lẹ po kẹdẹ wẹ yè hù gba, ṣigba yé mẹhe yín gbẹtọ dopolọ lọ lẹ sọn yise vòvo mẹ.

Whenuena awhànpa Janman tọn lẹ to zọnlinzin pannukọn otò Polandi tọn, yè hù Plọtẹstannọ Janmannu susu gedegede. Ehe yè nọ ylọ dọ, ‘asisa ohùn tọn he yín Blọnba tọn’ lẹzùn onú he yè mọdona de. Enẹgodo, yè dọ, dọ, sunnu fọtọ́n donu kande (40,000) yín hùhù to aigba he tin to oglọ aṣẹpipa otò Polandi tọn mẹ. Oylọ na ehe tọn sọgan yín núhe tọ́nsọn agbà yẹwhehó lẹ tọn ji. To egbé, yèdọ to owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kẹnnẹ-gbàntọ (1990) mẹ, gbẹtọ sọha he yè hù to whenẹnu ma sù gba.

E ma sinyẹnawu nado mọdona núhe Hitila to didọ to ohógbè he mẹ, to owé winwlán he yín: K. Deschner, Ein Jahrhundert der Heilsgeschichte, Vol. 1, pg. 360 tọn mẹ, dọ, **“Nado basi nuk****ọ****nyìyì politiki t****ọ****n daho de, y****ẹ****n na dóhudo Katolikinu l****ẹ****t****ọ****n s****ọ****n otò Bavalia t****ọ****n m****ẹ****po Pl****ọ****t****ẹ****stann****ọ****l****ẹ****po s****ọ****n otò Plusia t****ọ****n m****ẹ****. Ehe b****ọ****do e go na wá s****ọ****awúhia.”**Podọ ga, pinplántọ núyọ́nẹntọ owẹndagbenọ lẹ tọn ko kọ̀ndopọ́ nado yín jijlẹdo Agùn Ylandogbèyíyí tọn go. Lé e jẹ dọ yé ni nọte to dona madopòdo Jiwheyẹwhe tọn mẹ, yé gbẹnkanna dẹ̀hodo azán yetọn lẹ mẹ tọn. Etẹ wẹ na sọawúhia godo mẹ to whenuena yé ko tindo dọpọ́n etọn to jidùdù awhàn Hitila tọn godo? Núyiwà he jẹagọ̀do Jù lẹ po yisenọ whẹ̀zẹtọ devo he pò lẹ po, podọ politikinọ he ko hodo yé to agọ̀jijẹ yetọn hlan Plọtẹstannọ lẹ dali mẹ.

Osùn dopo jẹnukọnna opòdo awhàn lọ tọn, to azán ṣinẹnẹtọ osùn ẹnẹtọ, owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-kòatọ́ntọ (1945) tọn mẹ, mẹplọ́ntọ Dietliṣi Bọnhoefa to agùn Lutẹ tọn mẹ yín hùhù to otò Flọsẹnbẹgi tọn mẹ godo he é ko sẹ̀ngàn họ̀ owhè awe gbọn gbèdide yẹwhenọ Katoliki tọn Himla dali. Yè doalọtena titò gbẹ́pipli jọunja Plọtẹstannọ lẹ tọn to awhàn lọ whenu. Jẹnukọn, yè dotukla yé mẹhe dọhó jẹagọ̀do vivẹnudido otòpli núyọ́nẹntọ lẹ tọn go to Agùn Ylandogbèyíyí tọn mẹ, enẹgodo wẹ yisenọ agùn alọpãlọpa he pò lẹ tọn bọdo e go. Domọnanú agùn Lomunu tọn po yé mẹhe sọgbè hẹ ẹ lẹ po tọn, dọ yise devo de matindo jlọjẹ nado tin gba, yín okú hlan mẹhe pò lẹpo.

Po osi de po, yè dóna dọ ga dọ, ogbè delẹ yín sisè sọn Katolikinu he ma sọgbè hẹ owalọ mawàdódó tọn lẹ de.

To domọna nújijọ̀ helẹ tọn mẹ, yè sọgan kànbiọ dọ, eyín agùn Plọtẹstannọ de po agùn pã devo he pò lẹpo po tin to núyiwà ahọludu Hitila Janmannu tọn mẹ to aigba Elopia tọn ji. Nado dọ, mẹhe mágbè nado hodo Jesu po zédai yetọn lẹ po dóna ko dójlo nado do agùn wiwé he yín Katoliki apọsteli lẹ tọn hia Papa sọn ojlẹ núvọjlado tọn mẹ. Kẹdẹdilé yè wlán ẹn dó to owé winwlán he yín: O. Markmann, Irrtümer der Katholischen Kirche, pg. 22 tọn mẹ to zédai yetọn titi lẹ mẹ, dọ, **“To owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kanwe-gbànt****ọ́****nt****ọ****(1915) m****ẹ****, to gblagbla politikin****ọ****l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****, Papa Benediti XV (f****ọ****t****ọ̀****nt****ọ****) doy****ẹ****yigona w****ẹ****ndagbegùn he n****ọ****yígbè ylando t****ọ****n** **di ‘m****ẹ****s****ẹ́****do s****ọ****n Satani de, di didót****ọ****agbà m****ẹ****hùhù t****ọ****n l****ẹ****t****ọ****n, pod****ọ****m****ẹ****he n****ọ****h****ọ́****az****ọ́****nwhé gbigb****ọ****t****ọ****n l****ẹ****yín ajot****ọ****pod****ọ****owhégbàt****ọ****.’”**Mẹdepope ma sọ sọgan mọdona ohógbè he to owé he yín: E. Paris, The Secret History of Jesuits, pg. 35 tọn mẹ, dọmọ, **“Hodot****ọ****Jesu t****ọ****n he yè n****ọ****yl****ọ****Meilofa s****ọ****n otò Ingolstadit t****ọ****n m****ẹ****, pl****ọ́****nm****ẹ****to ‘M****ẹ****p****ọ́****nnu y****ẹ****whehódid****ọ****’ et****ọ****n t****ọ****n m****ẹ****, d****ọ****: ‘Yè ma na dawh****ẹ̀****na mí gba eyín mí degbè d****ọ****yè ni hù Pl****ọ****t****ẹ****stann****ọ****l****ẹ****, e ma na húgan dilé mí n****ọ****degbè d****ọ****yè ni hù ajot****ọ****l****ẹ****, kavi hl****ọ****nhùt****ọ****l****ẹ****, kavi m****ẹ****kl****ọ****t****ọ****l****ẹ****, kavi kanylant****ọ****l****ẹ****dó gba.’”**

Dinvie, azọ́n he agùn Katoliki tọn wà to Otòwhàn Awetọ mẹ yín winwlán dai to owé susu mẹ. Ohógbè he yè ma na hia dọhó titegbe de do E go. To azán atọ̀ntọ osùn atọ́ntọ, owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-kòatọ́ntọ (1945) tọn mẹ, Vatikan dọ hlan nukọntọ Flanko dọ, ni dọ to piplimẹ Speninu lẹ tọn mẹ to otò Madlid tọn mẹ, to okú Hitila tọn godo, dọ, **“Ad****ọ****lfu Hitila, visunnu agùn Katoliki t****ọ****n, kú to whenuena é to avùn yise t****ọ****n hò. En****ẹ****wutu w****ẹ****e do yín dom****ọ****na d****ọ****, ohó de matin na mí nado viavi na okú et****ọ****n gba, to whenuena yè m****ọ****gb****ẹ****t****ọ****susu to pipa gb****ẹ****zán et****ọ****n dó. Okú et****ọ****n n****ọ****te na awhàngbigba tónusisè et****ọ****n t****ọ****n po atin hl****ọ****nhùhù t****ọ****n po, Jiwhey****ẹ****whe ná Hitila gigo awhàngbigba t****ọ****n”.**Ehe wẹ owé he mẹ yè dọ ohó lọ sọn. (E. Paris, the secret History of the Jesuits, pg. 163).

Susu mẹhe to awhádo lẹ tọn dọmọ, “Mí dogbè Hitila!” ṣigba yé ma yọ́n onú he yé to bibasi gba, ṣigba yé mẹhe yè hiajẹ lẹ mọdona. Yé dlẹnalọ yetọn do nukọn bo to didọ, dọmọ, “Mí dogbè Hitila!” dilé e jẹ dó dọ yé ni pa Jiwheyẹwhe na Ewọ de wẹ whlẹngan sọn wutu, ṣigba yè wá to Hitila pa. Yín jiji to owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-wiatọ̀ntọ (1933) tọn mẹ, yẹn ko dọ́ ehe pọ́n titegbe. Yẹn ko pọ́n ponọ lẹ to whenuena yé to akitita na ayihun whlasusu! E nọ yí núdidọ awhágbè tọn to whenuena ogbè susu to awhádo, dọmọ, “Núdọdomẹ awhàngbigba tọn! Núdọdomẹ awhàngbigba tọn!”

Godo he tenọgli Hitila tọn ko lẹzùn aijijẹ, mẹsusu wá mọ dọ yé tin to whẹndo awhàn tọn he yè ko klọ de mẹ. Godo he yè ko hẹn onú he yé wà to awhàn lọ mẹ jẹ gbẹtọ lẹpo de, yèdọ avọ́sinsán yetọn sọmọ bọ omẹ susu ma sọ sọgan kẹnù. Yèdọ to egbé ga, mẹdelẹ tin bo to gbigbẹ́ dọ núde ma jọ̀ gba, na yé ma sọgan mọdona dọ onú ylankan nẹ tin to hùhù sunnu hòmẹvọnọ lẹ, po yọnnu lẹ po, podọ yọpọvu lẹ tọn mẹ ga. Yè wà osùnú daho de to owhè kanwe-kò donu kòtọ mẹ to oyín Jiwheyẹwhe tọn mẹ po omẹ Janman tọn lẹ po tọn. To otó gbẹtọ susu tọn mẹ, ohógbè mẹplánjẹagọ̀ tọn to nukọnyìyì politiki tọn to ojlẹ Nazinu lẹ tọn mẹ gbẹ́sọ to núdọ kaka jẹ egbé. Mẹdelẹ sọ flin gbèdide he dọmọ, “… podọ yise dopo hlan aihọn lọ blébu!” To gbàjablanú awhànfuntọ lẹ tọn go, yè wlán ohógbè he dọmọ, “Jiwheyẹwhe tin po mí po”. Nùzinzán tẹ wẹ ehe yín!

Gbẹtọ he húgan mliyọn donu kande-fọtọ̀n kú to Otówhàn Awetọ mẹ. Ṣigba yè hlá ogbẹ̀ yé mẹhe hẹn awhàn lọ wá lẹ tọn dai. Yè dọ to owé winwlán he yín: K. Deschner, Abermals krӓhte der Hahn, pg. 647-650 tọn mẹ, dọ, **“Y****ẹ****when****ọ****s****ọ****n otò Koloyin t****ọ****n m****ẹ****ko d****ọ****dote d****ọ****, to azán f****ọ****t****ọ̀****nukun-dopot****ọ****osùn wiawet****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-kòat****ọ́****nt****ọ****(1945) t****ọ****n m****ẹ****to ohódid****ọ****Radio t****ọ****n m****ẹ****, d****ọ****, é jlo m****ẹ****he s****ọ****n Whèyìh****ọ****de bo tindo nin****ọ̀****m****ẹ****Yise t****ọ****n de, ehe tùnm****ẹ****d****ọ****, Lomunu Katoliki t****ọ****n de. Ew****ọ****w****ẹ****om****ẹ****tintan he s****ọ****awúhia gbaungba to azán kònukun-at****ọ̀****nt****ọ****osùn****ṣ****idopot****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-gbànt****ọ****(1950) t****ọ****n m****ẹ****to opli daho Katolikin****ọ****l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****to otò B****ọ****nnu t****ọ****n m****ẹ****, d****ọ****otò Janman t****ọ****n nido s****ọ****awhàhia whladopo dog****ọ́****, to dòdónú gbèdide Jiwhey****ẹ****whe t****ọ****n ji, nado tin to gb****ọ****j****ẹ****m****ẹ****… Bi****ṣọ****pu Mu****ẹ****n****ṣ****i bi****ọ****k****ẹ****d****ẹ****dilé Pi****ọ****si XII (wiawet****ọ****) to owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán k****ẹ****nn****ẹ****-kant****ọ̀****n-kòat****ọ́****nt****ọ****(1945) t****ọ****n m****ẹ****to owékans****ẹ****dom****ẹ****y****ẹ****when****ọ****l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****nado payi hlan awhàn hl****ọ****nhùt****ọ****l****ẹ****t****ọ****n to otò Janman t****ọ****n m****ẹ****dó. To owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-kant****ọ̀****n-gbànnukun-dopot****ọ****(1951) t****ọ****n m****ẹ****, otògán Janman t****ọ****n doy****ẹ****yigon****ệ****po Satin Daho Ah****ọ****lu t****ọ****n po b****ọ****yè s****ọ****dò é di y****ẹ****when****ọ****gb****ọ****n Papa Johanu XXIII (kònukun-at****ọ̀****nt****ọ****) dali.”**

Nado táhinhọ́n do enẹ ji wẹ yè do zán ohógbè he ga, to owé he yín: K. Deschner, Abermals krӓhte der Hahn, pg. 625 tọn mẹ, dọmọ, **“Godo he aijij****ẹ****Ah****ọ****ludu Katoliki t****ọ****n ko s****ọ****awúhia, susu to hl****ọ****nhùt****ọ****l****ẹ****m****ẹ****h****ọ̀****nyì y****ẹ****whevodun sins****ẹ̀****n he tin to ogl****ọ****yewhen****ọ****Flansiskanu l****ẹ****t****ọ****n to otò jon****ọ****l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****, yèd****ọ****otò Klag****ẹ****nf****ọ****t t****ọ****n m****ẹ****to****Ọ****stlia, to otò Modena t****ọ****n m****ẹ****to otò Italia t****ọ****n m****ẹ****, pod****ọ****ga to otò Flansi t****ọ****n m****ẹ****.”**To awúsọhia he mẹ, yé mọdona aliho yetọn titegbe. Yé ma dindóna ohọ̀n he to nùvo lẹ kẹdẹ gba, adavo alọ he to nùvo lẹ ga. Yèdọ Flansenu Paul Tulvie he gọalọna hlọnhùtọ he yè nọ ylọ Klausi Balbi, he yè tùnyínna dọ, gbẹtọlanjátọ otò Liọn tọn tọn, he yè wlé to azán fọtọ̀nnukun-ẹnẹtọ osùn atọ́ntọ, owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kẹnnẹ-kòatọ́nnukun-ẹnẹtọ (1989) tọn mẹ to hùnzinzọn Katoliki tọn de mẹ, fie yè whlá ẹ te na owhè susu.

Godo he yè ko gbawhàn awhànfuntọ otò Stalingladi tọn mẹ to Janman, Papa tẹnpọ́n nado dọ̀n otò Amẹlika tọn hlan ede de nado hòavùn hẹ bolshevism. Ninọ̀mẹ dopo gê he otògán Luzivẹlti zédai wẹ yín dọ Hitila dóna joagọ̀yì godo. Papa vẹ̀ ẹ na owhẹ̀hó he yè mọdona de, ṣigba to ojlẹ he mẹ mẹhe tindo huhlọn tenọgli tọn he ko lẹzùn tókúnọ. Biṣọpu Katoliki tọn lẹ he ná kàndeji Adọlfu Hitila nado lá gbèmimá yetọn to osùn atọ̀ntọ owhè fọtọ́n e lán kantọ̀n-wiatọ̀ntọ (1933) tọn mẹ bo dọhó de gbọnvo to owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kantọ̀n-kòatọ́ntọ (1945) tọn mẹ, bo sọ zán ninọ̀mẹ devo nado hẹn azọ́n etọn sinsẹ̀n po politiki tọn po to kọ̀ndopọ́ aigba Elopia tọn mẹ jẹ opòdo.

Núdepope he ma sọgan yín hinhẹnjẹ opòdo to awhàn po huhlọn po mẹ, na lẹzùn onú titegbe de gbọn ali ahọlu tọn lẹ dali. Whenuena gbẹtọ mliyọn donu sọha de, po whẹ̀zẹtọ lẹ po, po gàntọ awhàn tọn lẹ po he yè dè sọn apó azọ́n tọn lẹ mẹ jiya awhàn lọ tọn, whenẹnu wẹ yẹwhenọ de lẹ́ bo zé awhànsia daga gbọn jẹhọn he to yinyin dali. Hòmẹvọnọ lẹ dóna jiya ṣigba yé mẹhe hẹn awhànwá lẹ wàzọ́n po goyíyí po.

Sọn opli awetọ Vatikan tọn mẹ, yèdọ sọn owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kẹnnẹ-awetọ (1962) mẹ jẹ owhè fọtọ́n e lán kẹnnẹ-atọ́ntọ (1965) mẹ, wẹ awhànpa yọ́yọ́ de wá ayi mẹ. Yè ma sọ hodẹ̀do agùn Plọtẹstannọ lẹ ba, mọ yè ma sọ ylọ yé dọ mawàdódónọ ba gba, ṣigba yé yín alọkẹyí gbọn agùn Katoliki tọn dali po homẹhùnhùn po di nọvisunnu he ko klánsọn yé go. Agọ̀jẹdo-núvọjlado ko dóalọte. E yín nújonọ de dọ, dopo to dẹ̀hodo he yè hò do Plọtẹstannọ lẹ, podọ ehe yè basi to Opli Tlẹnti tọn tò ma yín gigọ̀do godo gba. Kaka jẹ egbé, Papa po agùn Lomunu lẹ tọn po ma zán ohógbè fifa tọn de pannukọn Jù lẹ, Plọtẹstannọ lẹ podọ mẹhe yise jẹagọ̀do yise yetọn lẹ go gba.

Gbèdé gbẹ̀zán mẹhe pò lẹ tọn ma wàzọ́n ogándùdù tọn hlan aṣẹpatọ Lomunu lẹ tọn gba. Mẹdepope he to aliho huhlọnnọ yetọn ji, yín eyín mẹho kavi yọpọvu, kẹ̀ntọ yetọn to politiki mẹ kavi to sinsẹ̀n mẹ, yín hùhùsùdo. Mẹhe yè nọ ylọ dọ Nẹlọni po Diokletiani po, po Kọnstantẹn po, po mẹdevo lẹ po ko dè aliho nẹ. Núyiwà he sọ yín kàngbẹnna gbọn Papa Lomunu lẹ tọn dali to godo mẹ. Yè nọ diọnukunsọ bo sọ nọ hù mẹdepope he majlo nado jó ede hlan yé, mahopọ́n dọ ewọ yín Kosi, kavi Jù, kavi málénu, kavi mẹhe yise jẹagọ̀do yise tọn. Hlọnhùhù yetọn wẹ yín dọ gbẹtọ ma yigbè nado yín Katoliki Lomunu tọn.

Mí nado dọ hézéhézé, Kọnstantẹn wẹ mẹhe dó agùn ahọludu Lomunu tọn bo sọ degbèna ẹn nado zán huhlọn hlọnhùhù etọn tọn. É dánú dọ, dọmọ, ewọ mọ Satin miyọnnọ de to olọn mẹ, ehe tọn dali yè wlán dọ, “Gbọn ohia he dali, hiẹ na gbawhàn.” Hlọnhùtọ he ko hù omẹ susu to hẹnnu etọn titi mẹ, yèdọ yọnwhẹn etọn awe he yín, Lisiniusi po Basaniusi po, po tavẹylọvi etọn he yín ovi Lisiniusi tọn po, po otọ́ asi etọn tọn he yè nọ ylọ Masimiliani po; ovi etọn Klispusi po asi etọn Fọsta po yín zinzintọ politikinọ. Hlan ewọ, agùn yín núhuhlọnnọ ehe mẹ é to azọ́nwà te. Jẹnukọn, é ma wà núde do Kosi lẹ gba. Sọn whenẹnu wẹ Ahọludu-Yisenọ-Kosi lẹ tọn sọawúhia to kọ̀ndopọ́ mẹ hẹ hòmẹkẹ̀n po hlọnhùhù po. Mẹhe yè nọ ylọ Ogustẹn pọntifali, jlayínna agùn di ahọludu Jiwheyẹwhe tọn na owhè kande-gbàn to godo mẹ, podọ hlan ewọ yè ko blá Satani do ogàn mẹ, ṣigba to nugbo de mẹ, ninọ̀mẹ onú lẹ tọn to agọ̀jijẹ etọn dohia, yèdọ dinvie wẹ yè tún Satani dote.

Yè degbè na jijiwhè he yè nọ basi hlan yẹwhe yetọn he yè nọ ylọ dọ “Owhè” nado lẹzùn jijiwhè Ovi Jiwheyẹwhe tọn tọn. Yè gbẹ́ yẹwhe Jupitẹ, po Diana po, po yẹwhesunnu po yẹwheyọnnu devo lẹ po dai; whenẹnu wẹ Pita po Malia po, po mẹhe pò lẹ po yín yíylọ dọ mẹwiwé bo sọ yín zizédaga do otẹn yẹwhe nẹlẹ tọn mẹ. Nugbo, to ojlẹ nado hẹn onú biọ Yise mẹ tọn whenu, yè hẹn sinsẹ̀n Glẹkinu lẹpo tọn po Lomunu lẹ tọn he yè nọ basi hlan yẹwhe yetọn lẹ go gigli bo nọ donùnùgo na yé, bo sọ to mọwà kaka jẹ egbé. Yè diọ yẹwhe Kosi lẹ tọn do otẹn mẹwiwé lẹ tọn po ogán lẹ tọn po mẹ. Kọ̀ndopọ́ otòvi ahọludu Lomunu tọn lẹpo tọn yín jijó gbọn huhlọn dali hlan agùn huhlọnnọ politiki tọn nẹ dali. Mẹdepope he ma jlo kavi nado kẹalọyí i na owhẹ̀jijọ wutu nọ yín hùhù. Kọ̀ndopọ́ ahọlu tọn po agùn tọn po ma ná gbọjẹ de yé mẹhe yise jẹagọ̀do yé lẹ gba. Yín eyín to ajọ́wiwà lẹ mẹ kavi to azọ́nwiwà lẹ mẹ, kavi to ofi lẹpo yè nọ diọnukunsọ bo sọ nọ dohòmẹkẹ̀n mẹhe jẹagọ̀do yé lẹ to egbésọ-egbésọ.

Whenuena Papa po agùn Lomunu lẹ tọn po ko lẹnvọ̀jọ bo ko sọ do sinsẹ́n lẹnvọ̀jọ tọn hia hlan okú gbẹtọ mliyọn donu sọha de tọn, mẹhe dali mẹjizinnọ Katoliki tọn jì okú gbọn, whenẹnu wẹ yé na tindo jlọjẹ nado dọhó dogbọn whiwhla ogbẹ̀ he ma ko sọawúhia lẹ tọn dali. Ogbẹ̀ mẹhe yè ma ko ji lẹ tọn dóna yín whiwhla, ṣigba ogbẹ̀ mẹhe yè ko ji lẹ tọn ma yín núdepope hlan Katolikinọ lẹ gba. Bé e ma yín Papa wẹ basi opli vọfọ́n tọn lẹ? Bé yé ma dona yé mẹhe hodo yé yì lẹ, ogbẹ̀ mẹhe tọn yé ma dó osina lala? Bé mẹhe hẹn vọfọ́n nẹlẹ wá po pakanọ lẹ po hia yé mẹhe tindo ovi lẹ jẹ kavi bo hia ogbẹ̀ gbẹtọ lẹ tọn jẹ? Lala, yé ma hia ogbẹ̀ yetọn lẹ jẹ gba. Na e blawu sọ to whenuena yè mọ ohú yọpọvu he Katolikinọ lẹ bẹ́kọndo hùnpa he dọ̀nsẹpọ́ yé lẹ mẹ!

To kaikizu mẹho Katolikinọ lẹ tọn mẹ, to apáwhé fọde-kande-fọtọ̀nnukun-dopotọ (256) mẹ, yè degbè na agùn lọ nido yí kọmiọnnu azinzọ̀nnọ lẹ tọn. E yín yinyọ́nẹn hlan omẹ lẹpo dọ, agùn Lomunu tọn tindo kọmiọnnu azinzọ̀nnọ lẹ tọn ṣinawe. Dinvie na agùn lọ lọsu, kọmiọnnu azinzọ̀nnọ lẹ tọn sọgan yín onú yọ́yọ́ de. **“Agùn l****ọ****tin di****k****ọ****mi****ọ****nnu****azinz****ọ̀****nn****ọ****l****ẹ****t****ọ****n to Gbigb****ọ****m****ẹ****. Tukla tin pannuk****ọ****n agùn l****ọ****. Ohókànbi****ọ****he tin nado m****ọ****dona fie Gbigb****ọ****Wiwé tin te, zédai agùn l****ọ****t****ọ****n na gbl****ọ****n po ohógbè he po, d****ọ****m****ọ****, ‘Y****ẹ****n yise to Katoliki wiwé dopol****ọ****g****ê po agùn ap****ọ****steli l****ẹ****t****ọ****n po m****ẹ****.’ Agùn l****ọ****n****ọ****yígbè ga d****ọ****to e m****ẹ****pod****ọ****gb****ọ****n ew****ọ****m****ẹ****w****ẹ****Gbigb****ọ****Jesu Klisti t****ọ****n ko to az****ọ́****nwà te to otànhó l****ẹ****m****ẹ****. Agùn l****ọ****yise d****ọ****, ot****ẹ****n l****ọ****n****ẹ****, nugbo,****k****ọ****mi****ọ****nnu****azinz****ọ̀****nn****ọ****l****ẹ****t****ọ****n he tùnm****ẹ****d****ọ****, ohia po az****ọ́****nwànú Gbigb****ọ****Wiwé t****ọ****n po.”**Vogbingbọn daho de tin to gbèyíyí nùflo tọn po nugbo tọn po ṣẹnṣẹn kẹdẹdilé olọn yìji hú aigba dó. E ma yín Gbigbọ Klisti tọn He to azọ́n ylankan nẹ wà to otànhó agùn tọn mẹ gba. Ṣigba na agùn he mọdona onú he jọ̀ gbọn mẹjizinnọ etọn lẹpo dali wutu, e dóna yín didọ to apáwhé dopolọ tọn to kaikizu mẹho Katolikinọ lẹ tọn mẹ to gbèdide he mẹ, dọmọ, **“Ohógbè yise t****ọ****n devo de matin he ko h****ẹ****n domam****ọ****nanú susu po nukundi****ọ****s****ọ****po, pod****ọ****wangb****ẹ****na l****ọ****su ga di ehe. Pod****ọ****ga, susu to núyiwà Yisen****ọ****Katoliki t****ọ****n l****ẹ****m****ẹ****tindo tukla po agùn l****ọ****po. Adavo gb****ẹ****t****ọ****p****ẹ****vi de to yé m****ẹ****w****ẹ****n****ọ****d****ọ****, d****ọ****m****ọ****, ‘Mí yígbè Jesu t****ọ****n,****ṣ****igba mí gb****ẹ́****wiwà agùn t****ọ****n!’ Núhe yé nado j****ẹ****ag****ọ̀****do agùn w****ẹ****yín d****ọ****, agùn tindo to otànhó et****ọ****n l****ẹ****m****ẹ****d****ọ****ew****ọ****ko gb****ẹ́****ow****ẹ****n nugbo Jesu t****ọ****n l****ọ****. Na yewl****ẹ****t****ọ****n, Jesu yín wàmam****ọ****n****ọ****bo s****ọ****n****ọ****d****ọ****hó wàmam****ọ****n****ọ****l****ẹ****t****ọ****n,****ṣ****igba to awà agùn t****ọ****n ji, ad****ọ****kunn****ọ****w****ẹ****ew****ọ****, e n****ọ****d****ọ****hó po ad****ọ****kunn****ọ****l****ẹ****po, pod****ọ****gb****ẹ****t****ọ****huhl****ọ****nn****ọ****l****ẹ****, ew****ọ****ma s****ọ****din nado kànhóbi****ọ****dogb****ọ****n nuk****ọ****nyìyì t****ọ****n dali gba. Jesu d****ọ****y****ẹ****whehó do wanyinna ji, yèd****ọ****hlan k****ẹ̀****nt****ọ****l****ẹ****ga,****ṣ****igba hlan agùn t****ọ****n ew****ọ****n****ọ****dá gbakija bo s****ọ****n****ọ****di****ọ****nukuns****ọ****m****ẹ****k****ẹ****d****ẹ****dilé e yín didohia hlan gb****ẹ****t****ọ****l****ẹ****po dó gb****ọ****n ag****ọ̀****jij****ẹ****Katoliki t****ọ****n dali, yèd****ọ****hlan k****ẹ̀****nt****ọ****et****ọ****n l****ẹ****po hl****ọ****nhùhù po et****ọ****n l****ẹ****po… Et****ẹ****w****ẹ****Yisen****ọ****Katoliki t****ọ****n de s****ọ****gan d****ọ****gb****ọ****n kàndai ylando t****ọ****n n****ẹ****l****ẹ****dali? Ehe ma yín núhe yè na whlá de gba. Agùn he to ogbè jonaylando yí, s****ọ****gan yígbè et****ọ****n t****ọ****n hlan Jiwhey****ẹ****whe bo s****ọ****tindo kàndeji do jonaylando Jiwhey****ẹ****whe t****ọ****n go k****ẹ****d****ẹ****dilé Papa Hadliani VI (****ṣ****idopot****ọ****) d****ọ****dó to Opli núdùdù Ah****ọ****lu t****ọ****n k****ọ̀****n to otò Nul****ẹ****nb****ẹ****gi t****ọ****n m****ẹ****, s****ọ****n owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán fowe-kant****ọ̀****n-awet****ọ****(1522) m****ẹ****j****ẹ****owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán fowe-kant****ọ̀****n-at****ọ̀****nt****ọ****(1523) m****ẹ****, pod****ọ****ga Paul VI (****ṣ****idopot****ọ****) l****ọ****su s****ọ****d****ọ****to Opli Vatikan t****ọ****n awet****ọ****m****ẹ****. Yisen****ọ****madóna gb****ẹ́****k****ọ****apáwhé oy****ẹ****otànhó agùn t****ọ****n he mí ko m****ọ****dona l****ẹ****go gba.”**

Na Jiwheyẹwhe tọn, onú helẹ ma sọgan jọ̀ domọ to vlẹkẹsi de mẹ kẹdẹdilé yè wlán ẹn dó to kaikizu Katolikinọ lẹ tọn mẹ gba. Fie lẹnvọjọ nugbo te kẹdẹ wẹ jonaylando sọgan sọawúhia te. Jiwheyẹwhe ma sọgan jona owalọ hlọnhùhù tọn lẹ gba, adavo dọ É ni yí ahọ́sú ohùn hòmẹvọnọ lẹ tọn (OSỌHIA 6:9-10; OSỌHIA 18:7-8), na yè yọ́nẹn gãn bo do wàylando nẹ lọ wutu. Eyín hòmẹkẹ̀n pẹvi de ma sọawúhia hlan Yisenọ he yí Biblu sè lẹ, bé whenẹnu mì bo gbọ na mí ni súnúdo ohóta he lọ. Ṣigba kẹdẹdi odọdai Biblu tọn, nukundiọsọ po hòmẹkẹ̀n po dóna tin to whenuena agùn po politiki po ko jẹpọ́ vọ, *“Na m**ẹ**depope ma nado h**ọ̀**kavi sà gba”*(OSỌHIA 13:17). Kẹdẹdilé yè wà hlan Jù lẹ dó kaka jẹ Otówhàn Awetọ mẹ podọ to ojlẹ he ko wáyì lẹ mẹ, mọkẹdẹ wẹ Yisenọ he yí Biblu sè lẹ dóna gbọn ojlẹ hòmẹkẹ̀n tọn mẹ pẹde dó ga. Hòmẹkẹ̀n yetọn na yín dọ, yé matin to titò gbẹ́pipli Yisenọ he yè mọdona lẹ tọn mẹ gba, yèdọ ehe ko kọ̀ndopọ́ hẹ Opli Agùn Aihọn lẹpo tọn kavi hẹ Agùn Lomunu tọn. Yè nọ hia yé di mẹhe nọ jẹagọ̀do Yisenọ tintan tọn lẹ, di mẹhe ma jẹ nado wàzọ́n de. Eyín ode to yé mẹ din azọ́n bọ yè kànbiọ ẹ dogbọn sinsẹ̀n etọn tọn dali, whenẹnu yè sọgan dọ eyín yè jlo wẹ ewọ nado mọ azọ́n. Whenẹnu bé politikinọ lẹ sọgan whlá ogbẹ̀ yé mẹhe yise jẹagọ̀do yise yetọn lẹ tọn dai?

Owé Wiwé dohia hézéhézé dọ ahọludu he yè ylọ dọ, “kanlin” lọ yín mẹhe yè húnú jẹ okú gbọn ohí dali (OSỌHIA 13:14). Ohí Gbigbọ tọn wẹ Ohó Jiwheyẹwhe tọn. Po Ohó Jiwheyẹwhe tọn po, alàn he hẹn kanlin lọ jẹ okú he wá gbọn núvọ́jlado dali. Enẹwutu wẹ yè do hia núvọ́jladotọ lẹ di devizọ́nwàtọ Satani tọn, na yé hẹn tukladomẹ po ohógbè awufiẹsa tọn po wá huhlọn aihọn tọn mẹ. Kẹdẹdilé yè ko dọ ẹ dai dó to dọdai Biblu tọn mẹ, yè na hù alàn he lọ bọ aihọn lẹpo nasọ yín awujinọ (OSỌHIA 13:12). Dinvie, nukọnyìyì azọ̀nhẹngbọ tọn he dóna wá pipégán mẹ.

To whenuena agùn Plọtẹstannọ lẹ po agùn lẹpo po bẹ́, yẹ omẹ pó tindo ohóta nugbo he yín yẹwhehó wẹndagbe lọ tọn. Hlan susu yetọn to egbé, yè ko zé otànhó lẹ na yé. Nukọntọ agùn gbẹ́pipli titònọ nẹlẹ tọn ko tọ́nnukun to gbigbọ mẹ bo ma sọ payi fie yé na plán agùnvi yetọn lẹ gbọn to aliho yetọn lẹ mẹ. Yèdọ yé mẹhe ylọ yédelẹ dọ mẹhe hẹ̀n agùn wá lẹ matindo nukunnumọnú nugbo lọ gba. Yé ma mọdona núhe to jijọ̀ to hinhọ́n odọdai Ohó he yè hùndohia lọ tọn mẹ gba, mọ yé ma sọ sọgan zé yé do hinhọ́n Ohó he yè dohia lọ tọn mẹ gba. Mẹdelẹ lẹzùn núyanwẹnna nado súsú onú susu sọn Owé Wiwé mẹ bo diọ do alọ yédelẹ tọn ji, podọ mẹdevo lẹ lẹzùn núyanwẹnna nado tin to mẹdekannujẹ linlẹn yédelẹ tọn mẹ. Podọ ga to ṣẹnṣẹn agùn Plọtẹstannọ lẹ tọn mẹ, mí tindo agùn pã po ahọlu tọn lẹ po di ehe tin to Yisenọ lẹ mẹ. Omẹ pẹvi de gê wẹ tindo dọpọ́n nugbo po Klisti po bo sọ sọgan yín hihia di mẹhe yí Biblu sè lẹ.

Jẹnukọnna Opli Vatinkan tọn Awetọ, yè hùn ohọ̀n núkàndai tọn na ohókànbiọ ẹntẹ tọn lẹ dai gbọn Papa Johanu XXIII (kònukun-atọ̀ntọ) dali to owhè fọtọ́n e lán fẹnẹ-kẹnnẹtọ (1960) tọn mẹ to oglọ mẹpinplán yẹwhenọ Ogustẹn Bea dali. To finẹ, yè wàzọ́n dagbe. Ohógbè he yín agùn dopodopo he ko klán lẹ tọn, yín mẹdopodopo tọn sọmọ bọ yé omẹ pó nọ mọ yénọzo lẹ to ohógbè yetọn lẹ titi mẹ, bo sọ yín madọnanọ dogbọn mẹhe jẹagọ̀do yé lẹ tọn dali. To owé he yè nọ ylọ dọ, Lexikon für Theologie und Kirche, Vol. 13, pg. 12-26 tọn mẹ, mẹhe yè nọ ylọ Hada wlán dogbọn Opli Vatinkan tọn Awetọ lọ dali podọ dogbọn ohóta he yín dopoyínyín ẹntẹ tọn dali. E yín hùnhùndonùvo hlan yé omẹ he jlo nado mọdona bo sọ payi lẹpo, dọ:

**“Núkàndai yín aliho he yè dá gb****ọ****n gbèdide Papa t****ọ****n dali na ohódid****ọ****po tùnm****ẹ****he n****ọ****g****ọ****al****ọ****to nin****ọ̀****m****ẹ****linl****ẹ****n t****ọ****n he yín k****ọ̀****ndop****ọ́****t****ọ****n nado dótana k****ọ̀****ndop****ọ́****pipé… S****ọ****n wuntuntun m****ọ****nt****ọ****nhunk****ọ****m****ẹ****Paul VI (****ṣ****idopot****ọ****) j****ẹ****gbonuyì to whenuena é d****ọ****hó di y****ẹ****when****ọ****to sins****ẹ̀****n o****ṣ****i****ọ****didi Johanu XXIII (kònukun-at****ọ̀****nt****ọ****) t****ọ****n m****ẹ****to otò Dome Milan t****ọ****n m****ẹ****to azán****ṣ****inawet****ọ****osùn****ṣ****idopot****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-k****ẹ****nn****ẹ****-at****ọ̀****nt****ọ****(1963) t****ọ****n m****ẹ****he yín ‘opl****ọ́****nyìjí-alav****ọ****yise Katoliki t****ọ****n po****ẹ****nt****ẹ****agùn Lomunu l****ẹ****t****ọ****n po.’ … Hlan ew****ọ****, ‘****ṣẹ****n****ṣẹ****n****ẹ****nt****ẹ****Katoliki t****ọ****n’ tùnm****ẹ****d****ọ****, k****ọ̀****ndop****ọ́****to dopoyínyín m****ẹ****po jl****ọ****j****ẹ****daho po tin nado to nuk****ọ****nyì to nin****ọ̀****m****ẹ****y****ọ́****y****ọ́****to otànhó agùn t****ọ****n m****ẹ****.”**

**“To pinp****ọ́****n k****ọ̀****ndop****ọ́****yisen****ọ****devo l****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****to ofi, ehe kàn dom****ọ****nanú nugbo yisen****ọ****gúdùt****ọ****he ko kláns****ọ****n m****ẹ****m****ẹ****sunnu he pò l****ẹ****go. En****ẹ****w****ẹ****yín d****ọ****, zizéjl****ẹ****nugbo do ohùkàn l****ẹ****kavi núgonú he yín agùn t****ọ****n ehe tin gb****ọ****n oj****ọ****mi****ọ****n Jiwhey****ẹ****whe t****ọ****n dali, po kinklándòvo m****ẹ****m****ẹ****sunnu he tin to ogb****ẹ̀****l****ẹ****t****ọ****n po go. Gb****ọ****n en****ẹ****dali, e j****ọ̀****d****ọ****, ehel****ẹ****, yèd****ọ****yín vògbingb****ọ****n jiyìyì he ma pé pod****ọ****he ma s****ọ****gbè he tin to agùn m****ẹ****.”**

**“To ohógbè he (****§****7) m****ẹ****, yè d****ọ****hó do kinklán po mimá l****ẹ****po go. Na madógán gb****ẹ****t****ọ****t****ọ****n wutu’, yè n****ọ****h****ẹ****n avùn l****ẹ****wá, po wunvi yén****ọ****zo l****ẹ****t****ọ****n po, pod****ọ****ohógbè jon****ọ****l****ẹ****t****ọ****n f****ọ́****n****to apó Jesu Klisti t****ọ****n m****ẹ****, na apáde agùn l****ọ****t****ọ****n nido klán pod****ọ****na yé nido dó yéde ai k****ẹ****d****ẹ****di awhànpa he vò l****ẹ****. Gb****ọ****n en****ẹ****m****ẹ****, Agùn Jesu Klisti t****ọ****n yín wangb****ẹ****na bo s****ọ****yín vivàsúdo. Na agùn l****ọ****dóna yín dopo g****ê, to fin****ẹ****‘agùn devo matin, ehe s****ọ****gan yígbè nado yín nugbon****ọ****pod****ọ****dopol****ọ****gê’ to apá agùn dopol****ọ****t****ọ****n he dùgán gb****ọ****n nuk****ọ****nyìyì Pita t****ọ****n dali. Agùn klándòvo s****ọ****n aisit****ẹ****n Pita t****ọ****n tin to al****ọ****dopol****ọ****m****ẹ****hlan Agùn he yè to mim****ọ****bo s****ọ****yín ol****ọ****n m****ẹ****t****ọ****n. To (§****8) m****ẹ****, yè táhinh****ọ́****n do e ji d****ọ****k****ọ̀****ndop****ọ́****dóna tin dandan po ota l****ọ****po, ehe ma jlo vògbingb****ọ****n to agbasa l****ọ****m****ẹ****. Núdinú daho de dóna yín didèpò s****ọ****n whànp****ẹ****agbasalan t****ọ****n go. En****ẹ****wutu w****ẹ****tùnm****ẹ****zédai yet****ọ****n l****ẹ****t****ọ****n, nado d****ọ****h****ẹ****agùn y****ẹ****yin****ọ****Whèz****ẹ****t****ẹ****n t****ọ****n l****ẹ****po do s****ọ****awúyhia.****Ṣ****igba yè na t****ẹ****nm****ẹ****vògbingb****ọ****n t****ọ****n, s****ọ****m****ọ****b****ọ****gbèdide dopo g****ê w****ẹ****dóna tin.”**

**“M****ẹ****depope he tin togb****ẹ̀****dagbe yise t****ọ****n m****ẹ****to dopo agùn he yè ko klán l****ẹ****m****ẹ****ma s****ọ****gan yín hihiaj****ẹ****s****ọ****n Agùn nugbo l****ọ****m****ẹ****di ojon****ọ****de (****§****9).****Ṣ****igba yè dè é s****ọ****n nin****ọ̀****m****ẹ****whl****ẹ****ngan t****ọ****n del****ẹ****m****ẹ****, nado d****ọ****dogb****ọ****n pinplán deviz****ọ́****n m****ẹ****pinpl****ọ́****n t****ọ****n m****ẹ****, yèd****ọ****ehe n****ọ****g****ọ****al****ọ****nado h****ẹ****n yise po zinzán l****ẹ****po lódo. Kinklán n****ọ****h****ẹ****n awubla l****ẹ****wá na whinwh****ẹ****n gbigb****ọ****m****ẹ****t****ọ****n gbaungba t****ọ****n po hlan h****ẹ****nnu Klisti t****ọ****n l****ẹ****. En****ẹ****wutu, opadido opli l****ọ****t****ọ****n w****ẹ****yín d****ọ****‘M****ẹ****depope he ma j****ẹ****ag****ọ̀****do gbèdide ah****ọ****lu t****ọ****n he’ tin to pipé apó Klisti t****ọ****n t****ọ****n m****ẹ****bo s****ọ****s****ọ****awúhia to gbèsis****ọ****m****ẹ****to apó dopo m****ẹ****(****§****10). En****ẹ****wutu, gb****ọ****n en****ẹ****m****ẹ****yè dóna payi do ogúdùdù p****ã****l****ọ****go, pod****ọ****ga nado tin to kànbibla gbigb****ọ****t****ọ****n m****ẹ****, d****ọ****: ‘Mí gb****ẹ́****s****ọ****to m****ẹ****m****ẹ****sunnu yín’”.**

**“Na núhe yè ko****ṣ****iwà l****ẹ****t****ọ****n wutu, ehe yè ko wà to awà awel****ẹ****ji, aliho m****ẹ****m****ẹ****sunnu togùn dopol****ọ****gê t****ọ****n yín mimá do aliho vòvo l****ẹ****ji, b****ọ****yé s****ọ****klán s****ọ****n yén****ọ****zo l****ẹ****go. E dóna s****ọ****awúhia to ohùkàn Yisen****ọ****l****ẹ****po t****ọ****n ji, d****ọ****to gbigb****ọ****l****ẹ****nv****ọ****j****ọ****t****ọ****n po owh****ẹ̀****d****ọ****gb****ọ****t****ọ****n po m****ẹ****yé om****ẹ****pó na s****ọ****yín dopo to owhé ot****ọ́****dopo t****ọ****n gbè (§ 31).”**

**“Yisen****ọ****l****ẹ****dóna tin to k****ọ̀****ndop****ọ́****sinsiny****ẹ****n de m****ẹ****j****ẹ****ag****ọ̀****do awús****ọ****hia mayise t****ọ****n po****ẹ****nt****ẹ****t****ọ****n po m****ẹ****(****§ 35).”**

**“Apáwhé agùn l****ọ****t****ọ****n he s****ọ****gbè l****ẹ****po dóna wh****ẹ́****n dop****ọ́****to ota dopo gl****ọ****, ehe ma dóna yín s****ọ****n Whèz****ẹ****t****ẹ****n kavi s****ọ****n Whèyìh****ọ****dali gba, adavo s****ọ****n ot****ọ́****om****ẹ****popo t****ọ****n de (§ 47).”**

**“To ehe b****ọ****do e go m****ẹ****, nin****ọ̀****m****ẹ****agbasalan t****ọ****n he yín k****ọ̀****ndop****ọ́****t****ọ****n hel****ẹ****yín hihia, b****ọ****yè s****ọ****dl****ẹ****nal****ọ****dó aliho et****ọ****n. Gb****ẹ****t****ọ****Whèz****ẹ****t****ẹ****n t****ọ****n l****ẹ****dóna m****ọ****dona ehe d****ọ****: Whenuena yé jlo nado k****ọ̀****ndop****ọ́****pod****ọ****nado yí t****ẹ****nm****ẹ****yet****ọ****n, núde mahú d****ọ****yé ni l****ẹ****zùn awutugonú agùn l****ọ****t****ọ****n to whenuena yè kàn m****ẹ****he g****ọ̀****yì whégbè l****ẹ****bi****ọ****(****§ 48). Yé na hia zédai he m****ẹ****gbèyíyí k****ọ̀****ndop****ọ́****agùn l****ọ****t****ọ****n tin te to vl****ẹ****k****ẹ****si de m****ẹ****matin gb****ẹ́****dai nú****ṣ****iwà t****ọ****n. Hlan m****ẹ****he tin to Whèz****ẹ****t****ẹ****n dali l****ẹ****, yè na yé nado h****ẹ****n núpl****ọ́****nm****ẹ****yet****ọ****n titi l****ẹ****go (§ 50). Opadido yet****ọ****n tin to ote bo s****ọ****s****ọ****gan yín wiwà to kàngb****ẹ****nna m****ẹ****(§ 51).”**

**“En****ẹ****wutu, mí dóna d****ọ****hó po m****ẹ****m****ẹ****sunnu mít****ọ****n l****ẹ****po dogb****ọ****n ohógbè w****ẹ****ndagbe t****ọ****n he yé m****ọ****dona b****ọ****e s****ọ****dálàn yé l****ọ****t****ọ****n dali. Gb****ọ****mí ni d****ọ****hlan yé d****ọ****fie gb****ẹ****t****ọ****l****ẹ****n****ọ****pli te nado n****ọ****p****ọ́****n ayihùndida kanlin l****ẹ****t****ọ****n po nukiko po dilé yè basi hlan Pita dó to whenuena yé wlé è, j****ẹ****nuk****ọ****n yè n****ọ****yl****ọ****d****ọ****az****ọ́****nwhé diak****ọ****ni de t****ọ****n, po az****ọ́****n m****ẹ****pl****ọ́****nt****ọ****de t****ọ****n po, po deviz****ọ́****n t****ọ****n he nuk****ọ****nt****ọ****ap****ọ****steli l****ẹ****t****ọ****n ko m****ọ****yí s****ọ****n Klisti de po, e ma yín nado zán huhl****ọ****n de kavi nado dùah****ọ****lu gba, adavo nado yìn l****ẹ****ngb****ọ****pa Klisti t****ọ****n. Na to opòdo, a****ṣẹ****pipa ah****ọ****lu t****ọ****n he Pita tindo s****ọ****yín didi****ọ****do deviz****ọ́****n m****ẹ****pinpl****ọ́****n et****ọ****n t****ọ****n m****ẹ****. … Oy****ẹ****nugbo l****ẹ****ngb****ọ****h****ọ****t****ọ****huhl****ọ****nn****ọ****l****ọ****t****ọ****n w****ẹ****en****ẹ****to agùn l****ọ****m****ẹ****, ehe tindo huhl****ọ****n núdind****ọ****n t****ọ****n gb****ọ****nvo de nado klán m****ẹ****m****ẹ****sunnu he yè plán gb****ọ****n wanyinna po al****ọ****huhl****ọ****nn****ọ****de k****ẹ****d****ẹ****dali hlan yé m****ẹ****he to hinh****ọ̀****n na Klisti l****ẹ****, yèd****ọ****ehe yín agùn Katoliki t****ọ****n.”**

**“Hlan ojlo gb****ọ****dem****ẹ****Jiwhey****ẹ****whe t****ọ****n to egbé na dopoyínyín to k****ọ̀****ndop****ọ́** **kinklán Yisen****ọ****l****ẹ****po t****ọ****n m****ẹ****, w****ẹ****az****ọ́****n nugbo l****ọ****dóna yín didohia, d****ọ****: agùn l****ọ****tin di zédai az****ọ̀****nh****ẹ****ngb****ọ****t****ọ****n dopo g****ê na om****ẹ****l****ẹ****po.”**

**“To ohóta he b****ọ****do e go m****ẹ****(§ 50), yè ná kàndeji de yisen****ọ****dopodopo he hodo oyl****ọ****agùn On****ọ****l****ọ****t****ọ****n. Núgonú he tin to agùn m****ẹ****l****ẹ****po yé po yín dom****ọ****na di kàndeji nado l****ẹ́****g****ọ̀****do k****ọ̀****ndop****ọ́****agùn Katoliki t****ọ****n go. En****ẹ****n****ọ****yín zinzán titegbe hlan Gbigb****ọ****Wiwé pod****ọ****hlan****k****ọ****mi****ọ****nnu azinz****ọ̀****nn****ọ****l****ẹ****t****ọ****n he yín agùn Klisti t****ọ****n bo s****ọ****tin na k****ọ̀****ndop****ọ́****. To en****ẹ****m****ẹ****, yè ma m****ọ****yisen****ọ****l****ẹ****di m****ẹ****dopodo gba adavo yé ‘yín dopo to k****ọ̀****ndop****ọ́****yet****ọ****n l****ẹ****m****ẹ****.’”**

**“E to dandan m****ẹ****hlan yé ‘m****ẹ****he jlo nado sètonuna ojlo Klisti t****ọ****n po ayiha yet****ọ****n l****ẹ****po po bo s****ọ****wh****ẹ́****n to jiyìyì****ẹ****nt****ẹ****t****ọ****n m****ẹ****to pinplán Gbigb****ọ****Klisti t****ọ****n gl****ọ****to agùn n****ẹ****m****ẹ****to nuk****ọ****nyì j****ẹ****nuk****ọ****nyì m****ẹ****s****ẹ****p****ọ́****agùn n****ẹ****, he yín oh****ọ̀****Jiwhy****ẹ****whe t****ọ****n dopo po n****ọ****t****ẹ****n susu to dopoyínyín to yise m****ẹ****t****ọ****n po, pinplán pod****ọ****k****ọ̀****ndop****ọ́****to vikali Klisti t****ọ****n gl****ọ****, yèd****ọ****Papa Lomunu t****ọ****n gl****ọ****.”**

**“Yé m****ẹ****he baptizi l****ẹ****po ko l****ẹ****zùn dopo to p****ọ́****nin****ọ̀****Klisti t****ọ****n m****ẹ****. Pod****ọ****ga Katolikin****ọ****l****ẹ****dóna yígbè ag****ọ̀****jij****ẹ****yet****ọ****n t****ọ****n dogb****ọ****n kinklán yet****ọ****n l****ẹ****dali bo s****ọ****bi****ọ****s****ọ****n Jiwhey****ẹ****whe de d****ọ****, Ew****ọ****to ali Ewl****ọ****su t****ọ****n titi ji, ni plán gb****ẹ****t****ọ****Et****ọ****n he ko klán l****ẹ****g****ọ̀****wá k****ọ̀****ndop****ọ́****pipé m****ẹ****.”**

**“Viv****ẹ****nudido nado tin to agùn nugbo dopol****ọ****m****ẹ****yín didohia to ohóta tintan m****ẹ****gb****ọ****n****ẹ****nt****ẹ****Katoliki t****ọ****n m****ẹ****di dòdó nútitegbe l****ọ****t****ọ****n bo yín didohia nado gbawhàn tukla l****ẹ****t****ọ****n, bo s****ọ****kàn m****ẹ****m****ẹ****sunnu he ko klán l****ẹ****.”**

**“Núhe****ẹ****nt****ẹ****nuk****ọ****nyìyì t****ọ****n tindo nado wà to aliho ‘awuwiwle’ t****ọ****n he na plánm****ẹ****yì v****ọ****jlado k****ọ̀****ndop****ọ́****yisen****ọ****l****ẹ****po t****ọ****n m****ẹ****, yèd****ọ****to apó Klisti t****ọ****n m****ẹ****to viv****ọ****nu.”**

E yín núhọakuẹ nado hia núwinwlán po gbèdide he yè ko dọhó yetọn lẹpo dote to Opli Vatikan tọn Awetọ lọ mẹ gbọn devizọ́n Hada tọn dali. To opòdo apáwhé núọtọ̀n e lán kantọ̀n-kòatọ́nnukun-awetọ (747) tọn mẹ, yè mọ ohógbè he, dọmọ, **“Lomu yín didóai gb****ọ****n M****ẹ****wiwé Pita dali to azán****ṣ****inawet****ọ****osùn wiawet****ọ****, owhè f****ọ****t****ọ́****n e lán f****ẹ****n****ẹ****-k****ẹ****nn****ẹ****-at****ọ́****nt****ọ****(1965) t****ọ****n m****ẹ****. Y****ẹ****n Paul w****ẹ****Bi****ṣọ****pu agùn Katoliki t****ọ****n.”** Onú lẹpo tin to gbèsisọ mẹ bo sọ yín didohia dọ, Agùn Onọ lọ ko hùn ohọ̀ndai bo sọ hùn alọdonuvò hlan agùn he ko klán bo sọ jlo nado tọ́njẹgbonu wá lẹ. Yé mẹhe ko baptizi to ohógbè yẹwhe-atọ̀n tọn mẹ lẹ, yín yinyọ́nẹn gbọn agùn dali di Yisenọ he baptẹm yetọn gbẹ́sọ to ote. Ehe ma yín owhẹ̀hó de to owhè he ko wáyì lẹ mẹ gba. Yè sọ vọ́ baptizi yé mẹhe mọ didiọ lẹ.

Ojlẹ gbèmimá tọn tin to ofi, asiko lọ ko sẹpọ́ podọ sọn finẹ yì, kọlilẹ́ ma sọ tin ba. Opahònamẹ godo tọn sọn olọn mẹ wẹ yín, dọ, *“Mì t**ọ́**ns**ọ**n e m**ẹ**, mì om**ẹ* *ṣ**ie emi, mì yín máh**ẹ**t**ọ**to ylando et**ọ**n l**ẹ**m**ẹ**blo, d**ọ**mì yí to az**ọ̀**nylankan et**ọ**n m**ẹ**”* (OSỌHIA 18:4). To ojlẹ dopoyínyín blébu lọ tọn mẹ, mẹdepope he tin to agùn daho dopolọ mẹ, matin to Agùn Jesu Klisti tọn mẹ gba. Ehe sọ kàn agùnvi plọtẹstannọ lẹpo tọn, pipli lẹ po agùn titò gbẹ́pipli he gbọn Opli Agùn lẹpo tọn hlan Aihọn lọ dali lẹ́gọ̀do agùn Lomunu tọn de. Whenẹnu wẹ agùn titò gbẹ́pipli lẹpo ko tindo ohia kanlin lọ tọn dote, yèdọ ohia he yè do nọ mọdona Agùn Onọ lọ. Mẹdepope he mọdona núplọ́nmẹ yẹwhe-atọ̀n agùn Katoliki Lomunu tọn tọn bọ yè sọ baptizi i po ohógbè yẹwhe-atọ̀n tọn po tin to agùn nẹ mẹ dote, bọ ewọ ma sọ tindo hùdo nado yì biọ e mẹ gba.

Linlẹn aihọn tọn nado yín dopo tin to domamọnanú mẹ. To odẹ̀ gbọnvo de mẹ, Oklunọ podọ Whlẹngantọ mítọn hòdẹ̀ na kọ̀ndopọ́ mẹfligọ̀ lẹ tọn. Nugbo É dọhó dogbọn omẹ Etọn lẹ dali, e ma yín gbọn yise vòvo he kọ̀n yéde dopọ́ po Papa po to agùn Lomu tọn mẹ gba. Ohógbè he É zán to odẹ̀ Etọn mẹ lẹ die, *“… na yé nido yín dopo, yèd**ọ**dilé míwl**ẹ**yín dopo dó. Y**ẹ**n to yé m**ẹ**, pod**ọ**hi**ẹ**to y**ẹ**n m**ẹ**; na yè nido h**ẹ**n yé yín pipé to dopo m**ẹ**, na aih**ọ**n nido y**ọ́**n**ẹ**n d**ọ**hi**ẹ**w**ẹ**do mi hlan, bo s**ọ**yinwanna yé, yèd**ọ**dilé hi**ẹ**yinwanna mi dó”*(JOHANU 17:22-23). Yé mẹhe mọ vọ́ji nugbo lẹ kẹdẹ wẹ sọgan tindo dọpọ́n dopoyínyín wiwé he tọn. To awà de ji, mí mọ hlan dopoyínyín Klisti po Agùn Etọn po tọn, to awà awetọ ji, mí mọ hlan dopoyínyín aihọn blébu tọn he ma sọgbè hẹ Biblu to agùn Lomu tọn mẹ. Omẹ dopodopo dóna dè hlan ede agùn he tọn ewlọsu na yín.


## Chapter navigation

- [Previous chapter](https://nasa.misia.sk/book_chapters/6341.md)
- [Book contents](https://nasa.misia.sk/books/1815.md)
- [Next chapter](https://nasa.misia.sk/book_chapters/6343.md)

## Source

- [Canonical HTML page](https://nasa.misia.sk/book_chapters/6342)
- [Markdown representation](https://nasa.misia.sk/book_chapters/6342.md)