---
type: BookChapter
work_id: '516'
book_url: https://nasa.misia.sk/books/2407
book_markdown_url: https://nasa.misia.sk/books/2407.md
language: gu
position: 234
canonical_url: https://nasa.misia.sk/book_chapters/7858
markdown_url: https://nasa.misia.sk/book_chapters/7858.md
markdown_source: converted
translations:
  gu: https://nasa.misia.sk/book_chapters/7858.md
---

# OSỌHIALỌ – Bé owé he gọna hiadonu 7 lẹ we?

## OTA 17 – Yọnnu he hẹ́ Kanlin lọ ji

Ota fọtọ̀nnukun-awetọ lọ yín ota núdabla tọn de kẹdẹdi ota wiatọ̀ntọ. Na mí mọ apájlẹ delẹ he mí ko yọ́nẹn dote podọ ga, oyẹ he dabla titegbe delẹ. Enẹwutu, mí dóhudo osọhia nugbo tọn sọn Jiwheyẹwhe de nado mọdona núhe tin to godo apájlẹ he yè to alọdlẹndo lọ tọn. Podọ ga, mí dóna mọdona ohógo he yè ná nado hùn ohia helẹ lọ. 

Na pọ́ndego de, eyín omẹ de hia afọ tintan lọ po fọtọ̀ntọ lọ po, gblọndo yín mimọ to finẹ lọ. Na mí ko mọdona núhe apájlẹ nugbo yọnnu de tọn yín (to ota 12 mẹ), podọ núhe yọnnu to kọ̀ndopọ́ mẹ (to ota 14 mẹ) kẹdẹdi dọdai Biblu tọn. Na hinhọ́n anádemẹ tọn ko yín titá gbọn Owé Wiwé lẹ Lọsu dali dogbọn kanlin he tindo ota ṣinawe azò ao tọn dali. Dinvie, mí dóna dọhó do yọnnu he hẹ́ kanlin lọ ji go.

Ayajijẹ daho bibluplọ́nmẹtọ lẹ tọn yígbè dọ “ayọ̀dèto daho” he lọ wẹ agùn Lomu tọn he sinai to osó ṣinawe ji. To agùn susu he tin lẹpo mẹ, agùn Lomu tọn yín otòdaho aihọn tọn po aigba otò tọn po, po otò he tin to mẹmẹdekannu lẹ po, po otògán didiọ lẹ po, kẹdẹdi zinzán yetọn to akọta lẹ ṣẹnṣẹn. To alọ he ji, otò Vatikan tọn tindo po e po aṣẹpipa he tin to kọ̀ndopọ́ mẹ po ahọludù aihọn tọn lẹpo po. Do ayi e go, ota otò de tọn wẹ papa lọsu ga, enẹwutu, whenuena yè nọ jlo nado dlá otò de pọ́n, é nọ yín mẹkẹalọyí gbọn mẹgbõgbo yẹyinọ lẹpo dali. Agùn he pò lẹpo po tindo yẹyi to otò delẹ mẹ kavi to aigba delẹ ji, ṣigba agùn Katoliki tọn yín didohia to ninọ̀mẹ de kavi to awetọ mẹ to aihọn lẹpo mẹ. Ehe lọ wẹ núhe yè dohia mí gbọn númọtọ lọ dali to afọ 1-2 mẹ.

*“Dopo to angẹli ṣinawe lẹ lọ mẹ he tindo ogò ṣinawe lẹ lọ wá bo to hódọ hẹ mi, bo sọ dọ hlan mi, dọmọ, Sẹ̀ wá fi; yẹn na yí whẹ̀dida ayọ̀ditọ daho lọ tọn hia we, he sinai to osìn susu ji: mẹhe ahọlu aigba tọn lẹ to ayọ̀de hẹ, mẹhe yè yí ovện ayọ̀dide etọn tọn do hẹn aihọmẹnu lẹ nù nùgọ̀ho”*(OSỌHIA 17:1-2). Do ayi e go, núplọ́nmẹ agùn devo depope tọn matin, yèdọ ehe din lẹblanu ahọlu lẹ tọn po aṣẹpatọ lẹ tọn po to ninọ̀mẹ nẹ lọ mẹ to aigba ji. To osùn ṣinatọ̀ntọ, owhè fọtọ́n-fẹnẹ-kẹ̀nnẹ-gbàn e lán ẹnẹtọ (1994) mẹ, papa dọhó pannukọn aṣẹpipa kẹ̀nnẹ-konukun-ẹnẹ (184) to Opli Gbẹtọ lẹpo to Aihọn mẹ tọn to osùn ṣinẹnẹtọ mẹ to otò Kailo tọn mẹ, bo sọ biọ alọgọ́ na otò Vatikan tọn, nado dọ titegbe dọ, po Malétò daho lẹ po.

Johanu mọ núhe núplọ́nmẹ he lọ yín, dọ, *“Mọwẹ é hẹn mi to gbigbọ mẹ yì zùngbo mẹ: yẹn sọ mọ yọnnusi de, é sinai to kanlin wlánwlán vệ de ji, he gọ́na oyín nùzinzán tọn lẹ, e tindo ota ṣinawe, azò ao”*(OSỌHIA 17:3). To ota 12 mẹ, yè do yọnnu dódónọ de hia mí, yèdọ ehe ko yí likún Jiwheyẹwhe tọn bo sọ jivi kẹdẹdilé é yí i dó. Ṣigba to ofi, mí mọ yọnnu mawàdódónọ he ko yí jinukún jonọ de, ṣogan é gbẹ́sọ to yọnnu yín, na yè nọ pọ́n hlan ẹn di agùn de, ṣigba yè yí oyín nùzinzán tọn lẹ do bú i.

Apajlẹ yọnnu he hẹ́ kanlin lọ ji tọn yín didohia hézéhézé dọ, huhlọn sinsẹ̀n tọn yì aga hú huhlọn aihọn tọn. Núplọ́nmẹ aihọn he lọ tọn wẹ yọnnu mawàdódónọ lọ tọn, podọ é sọ tindo okàn to alọ etọn lẹ mẹ, ehe to huhlọn aihọn tọn lọ dohia to finẹ, yèdọ do kanlin he ji é sinai do. Mí ko dọhó do huhlọn kanlin he lọ tọn go to ota etọn 13 tọn mẹ. Nado mọdona hézéhézé, afọ he hodo e lọ dóna pé mí, dọ, *“Yè sọ yí ogefunwunmẹ po avọ̀ vệ whẹkan wlánwlán do dóaṣọ̀na yọnnusi lọ, bo sọ yí sika po zannu akuẹgegenu po, po pali po do dóaṣọ̀ nệ, é tindo kọfo sika tọn de to alọ etọn mẹ, he gọ́na osùnú lẹ, podọ na ofẹ́n ayọ̀dide etọn tọn”*(OSỌHIA 17:4). Dinvie, mẹdepope he na basi dlapọ́n na adọkun otò Vatikan tọn tọn, sọgan mọ ṣiṣẹ̀ owéfọ Owé Wiwé he lọ tọn.

Do ayi e go, Jiwheyẹwhe ko dọhó to ojlẹ dindẹn de mẹ gbọn yẹwhegán Ezekiẹli dali, dogbọn núyiwà he lọ po ewọ he lẹn nado klohú gbẹtọ de tọn dali po, dọ, *“… Lé wẹ Oklunọ Jiwheyẹwhe dọ: Na ayiha towe yín zédaga wutu, bọ hiẹ ko sọ dọmọ, Yẹwhe de wẹ yẹn, yẹn sinai to aisinnú Jiwheyẹwhe tọn mẹ, to gblagbla ohù lẹ tọn mẹ; gãnṣo gbẹtọ de wẹ hiẹ, Jiwheyẹwhe ma gba, yín hiẹ tlẹ zé ayiha do di ayiha Jiwheyẹwhe tọn… Gbọn núyọ́nẹn towe dali podọ gbọn wuntùntùn towe dali wẹ hiẹ ko tindo huhlọn na we, bo****ko sọ tindo sika po fataka po do adọkunnu towe lẹ mẹ****: gbọn núyọ́nẹn daho towe dali podọ gbọn ajọ́ towe dali wẹ hiẹ ko hẹn huhlọn towe sudeji, bọ ayiha towe sọ yín zizédaga na huhlọn towe wutu”*(EZEKIẸLI 28:2-5). Dinvie, mẹhe tin to alẹ̀nùnù kanlin lọ tọn mẹ dopodopo yọ́nẹn dọ adọkun he tin to otò Vatikan tọn mẹ ma sọgan yín jijlẹ gba. Ewọ sọ yín máhẹtọ to akuẹ mẹ to fidepope he é jlo, yèdọ to banki lẹ mẹ, to alọgọ́ lẹ mẹ, podọ to ajọ́whé alọpãlọpa aihọn tọn lẹpo mẹ.

To nukọnyìyì mẹ, Owé Wiwé lẹ sọ dọmọ: *“Yè sọ wlán oyín de do nukọn etọn, dọ, NÚDABLA DE, BABILỌNI DAHO, ONỌ YỌNNU AYỌDETỌ LẸ TỌN, PO OSÙNÚ AIHỌN TỌN LẸ PO”*(OSỌHIA 17:5). Núwinwlán he lọ ma sọ sọgan yín mimọ gbaungba to nukọn gba, na to whenẹnu omẹ lẹpo sọgan mọ ẹn. Kẹdẹdilé mí yọ́nẹn dó dogbọn domamọna dali dó, núdabla Jiwheyẹwhe tọn he mí ma dónukun to Klisti mẹ to Agùn lọ mẹ, to nukunmọjẹnugo mẹ, núdabla Satani tọn he lọ tin to finẹ to agọ̀jẹdo agùn lọ tọn mẹ, yèdọ ehe yè ma sọgan zéjlẹ kavi dètana gba. Na Satani lọsu ko yín núdidá agọ̀jijẹ tọn wutu, ṣigba é ma gbẹ́ Jiwheyẹwhe gbèdé. Mọdopolẹ wẹ na afọzedotetọ etọn lẹ ga.

Do ayi e go, yè do ninọ̀mẹ gbigbọ mẹ tọn he yín núplọ́nmẹ he lọ tọn hia yẹwhegán Jelemia. Enẹwutu wẹ é do wlán dọ, *“Babilọni ko yín kọfo sika tọn de to alọ Oklunọ tọn mẹ, he hẹn aigba lẹpo nùmú: akọta lẹ ko nù sọn ovện ewọ tọn mẹ: enẹwutu wẹ akọta lẹ yín nulunọ”*(JELEMIA 51:7). Gbẹtọ lẹpo to wangbẹna yetọn po nùdonùgo na oyọ́nẹn gbigbọ mẹ tọn po mẹ yín nùnùmúnọ, podọ enẹwutu wẹ yé ma sọgan dawhẹ̀na ninọ̀mẹ lọ po wuntùntùn Owé Wiwé lẹ tọn po gba. Na núplọ́nmẹ lalonọ tindo awugble gbigbọ mẹ tọn de kẹdẹdilé yè nọ nù ovện mú to agbasalan mẹ dó. Enẹwutu, pinplán Biblu mẹ tọn sọgan yín tintindo gbọn yé he ko tọ́nsọn núyiwà he lọ mẹ lẹ dali.

Yẹwhegán Jelemia sọ to nukọnyì, dọmọ, *“Yè hẹn Babilọni jai ajiji bo và: dohùklũhu nệ: yí alángblenu na awufiẹsa etọn, eyín e yín mọ ewọ nido yín mẹhẹnazọ̀ngbọna. Míwlẹ do ko hẹnazọ̀ngbọna Babilọni, ṣigba ewọ ma yín mẹhẹnazọ̀ngbọna gba: mì gbẹ́ ẹ dai, bo gbọ mí ni yì omẹ dopodopo biọ otò etọn lọsu mẹ: na whẹ̀dida etọn yìjẹ olọn, yè sọ zé e daga yèdọ jẹ agahomẹ lẹ”*(JELEMIA 51:8-9).

Do ayi e go, núvọjladótọ lẹ ma pégo nado hẹnazọ̀ngbọna Babilọni daho he lọ gba, na yé omẹ pó dóna gbẹ́ otò doponẹ lọ to ma hẹn núdepope wá ṣiṣẹ̀ mẹ, bo sọ dó agùn yéwlọsu lẹ tọn titi lẹ dai. Podọ to dinvie ga, e ma na bọawu gba. To wangbẹna nukọnyìyì núhe yè nọ ylọ dọ didiọ nẹlẹ pó tọn mẹ, onú lẹ gbẹ́sọ tin to lé yé te dai. Na núhe taidi didiọ po mẹdezéwhe po tindo azọ́n dopo gẽ, enẹ wẹ nado dóalọakọ́njina Plọtẹstannọ lẹ, na yé ma nado lẹn onú jẹagọ̀ bo sọ zé ogbè pahonamẹ yetọn lẹ daga. Na susu to hógbè Plọtẹstannọ lẹ tọn mẹ yín didóai to Opli Vatikan Awetọ lọ tọn kọ̀n, ṣigba to nugbo de mẹ, núdepope ma diọ gba. 

Núplọ́nmẹ daho he lọ wẹ onọ agùn lọ, podọ sọn ewọ mẹ wẹ agùn oviyọnnu he to gigọ̀do asápada onọ yetọn tọn mẹ lẹpo tọ́njẹgbonu sọn wá. Na yé tindo núplọ́nmẹ he taidi dopolọ lẹ to apáde, dọ ehe ji yè ma sọgan sọgbè te gba, adavo nado yín gbàkija. Núyiwà ylankan lọ yín mimọ dọ agùn Plọtẹstannọ lẹ tọn ma zé yédelẹ jlẹdo Owé Wiwé go gba, adavo do yénọzo lẹ go na dopoyínyín tọn wutu.

To pinpọ́n hlan ohùn gbẹtọ mliyọn susu he yè ko hù lẹ tọn, Johanu dèkunnu dọ, *“Yẹn sọ mọ yọnnusi lọ nù ohùn mẹwiwé lẹ tọn mú, po ohùn kunnudètọ Jesu tọn lẹ tọn po: whenuena yẹn mọ ẹn, avò daho vò mi”*(OSỌHIA 17:6). Owéfọ Owé Wiwé mẹ tọn he lọ yín hinhẹnṣẹ̀ nugbonugbo, nado dọ to ahọludù owhè fọtọ́n agùn otò tọn nẹ lọ tọn whenu.

Afọ ṣinawe po ṣinatọ̀n po do ninọ̀mẹ aihọn lọ tọn po huhlọn agùn tọn po hia to ojlẹ godo tọn he lọ mẹ, yé sọ dọhó do gbọn ahọlu po aṣẹpatọ lẹ po tọn dali, podọ dogbọn “kanlin lọ” lọsu tọn dali ga, yèdọ ehe ma ko tọ́njẹgbonu sọn ohù mẹ (OSỌHIA 13:1-10) kavi sọn aigba mẹ (OSỌHIA 13:11-18) gba, ṣigba e jẹgbonu wá sọn odò mapòte mẹ (OSỌHIA 11:7), podọ to enẹgodo, e yì biọ dindọ̀n mẹ: *“Kanlin he hiẹ mọ, e ko tin, e ma sọ tin bà; e nasọ tọ́nsọn odò mapòte mẹ jẹgbonu, bo yì biọ dindọ̀n mẹ: avò nasọ vò yé he tin to aigba ji lẹ, oyín mẹhetọn yè ma ko wlán do owé ogbẹ̀ tọn mẹ sọn whenu aihọn ko jọ̀, whenuena yé to pinpọ́n kanlin he ko tin, bo ma sọ tin bà, bo nasọ wá”*(OSỌHIA 17:8).

Yè sọ dọ hlan mí to afọ ṣinẹnẹ mẹ dọ, *“Podọ ofi wẹ ayiha he tindo núyọ́nẹn te. Ota ṣinawe lẹ, osó daho ṣinawe wẹ, ehe ji yọnnu lọ sinai do”*. Otò he ji osó ṣinawe lẹ tin te bo sọ yín yiylọ dọ, “otò madopòdo” yín yinyọ́nẹn to aihọn lẹpo mẹ. Na gbọn núpọ́nnú aihọn lọ tọn dali, yè do e hia. Ota ṣinawe pannukọn nukọnyìyì otànhó ojlẹ he wáyì lẹ tọn bo sọ pannukọn nukọntọ ṣinawe Azọ́nwhé he nọ basi Ogàn na akọta Whèyìhọ̀tọn lẹ tọn. Nukọntọ ṣinatọ̀ntọ lọ kẹdẹ wẹ yín núdabla he tin to ṣinawe lẹ mẹ, bo sọ yín yiylọ dọ kanlin, bo sọ nọ zán huhlọn aihọn tọn. *“Kanlin he ko tin, bo ma sọ tin bà, yèdọ ewọ wẹ ṣinatọ̀ntọ , e sọ tin to omẹ ṣinawe lẹ mẹ, bo sọ jei dindọ̀n mẹ”*(OSỌHIA 17:11).

Dinvie, núdabla he tin to owé he lọ mẹ, yín whiwhlá bo sọ yín hùnhùndohia to ojlẹ dopolọ mẹ. Enẹwutu, mí to hódọ do otò pẹvi petepete he tin to otòdaho he tin to “Dopoyínyín otò Elopia tọn lẹ tọn mẹ go”. To alọ depope mẹ, aṣẹpatọ whèzẹtẹn otò Elopia tọn tọn he tin to aṣẹpipa ji to ojlẹ nẹ mẹ lẹ na jó huhlọn yetọn lẹpo na dawe he lọ. *“Azò ao he hiẹ mọ lẹ ahọlu ao wẹ, yé he ma ko tindo ahọludù de kaka jẹ dinvie; ṣigba yé tindo huhlọn di ahọlu to ogàn dopo mẹ po kanlin lọ po. Ehelẹ tindo ayi dopo, bo nasọ yí huhlọn po hlọnhlọn yetọn po hlan kanlin lọ”*(OSỌHIA 17:12-13). Kẹdẹdilé ota ṣinawe to alọdlẹndo otò ṣinawe nukọntọ Whèyìhọ̀ tọn lẹ tọn dó, mọwẹ azò ao lẹ to alọdlẹndo akọta he tin to Whèyìhọ̀ otò Elopianu lẹ tọn mẹ. 

*“Ehelẹ wẹ na to awhànfùn hẹ Lẹngbọvu lọ, Lẹngbovu lọ nasọ gbawhàn yetọn: na ewọ wẹ Oklunọ oklunọ lẹ tọn, Ahọlu ahọlu lẹ tọn: podọ yé ga na gbawhàn yé he tin to e de lẹ, mẹyiylọ, mẹṣinṣinyan, nugbonọ”*(OSỌHIA 17:14).

To kọ̀ndopọ́ mẹ hẹ awhàn godogodo tọn he lọ, otò Whèzẹtẹn Elopianu lẹ tọn lẹ he tin to pinplán otò Hlusi tọn tọn glọ́, na yín búblú gbọn huhlọn sinsẹ̀n otò tọn dali, na yín adinọ po agùn lọ po bo nasọ và Lomu súdo: *“Azò ao he hiẹ mọ to ota na kanlin lọ, ehelẹ wẹ na gbẹwanna ayọ̀detọ lọ, bo nasọ basi i matin huwhẹhomẹtọnọ, bo sọ hẹn ẹn jẹmẹ́, yé na dù olàn etọn, bo nasọ yí miyọn do fiọ ẹ gbidigbidi. Na Jiwheyẹwhe ko yí do ayiha yetọn mẹ nado hẹn ojlo etọn di, nado dógbèpọ́, podọ nado yí ahọludù yetọn na kanlin lọ, kaka ohó Jiwheyẹwhe tọn nado di”*(OSỌHIA 17:16-17). Do ayi e go, kọ̀ndopọ́ lọ ma na nọte dẹn adavo yè hẹn Ohó Jiwheyẹwhe tọn ṣẹ̀. Podọ dopoyínyín ma na bú sọn otò Hlusi tọn mẹ gba. Akọta he tin to Whèzẹtẹn otò Elopia tọn mẹ lẹ na yígo hẹ yé, kaka jẹ ṣiṣẹ̀ dọdai Biblu tọn hlan ojlẹ godogodo tọn he lọ tọn mẹ. Na yé dè yé nado và otòdaho he ylọ ede dọ, “madopòdo” lọ súdo.

To afọ godogodo ota 17 lọ tọn, yè dọ hlan mí whladopo dogọ́ dogbọn núyiwà he yín núplọ́nmẹ sinsẹ̀n aihọn tọn lọ tọn lẹ dali, dọ, *“Yọnnusi he hiẹ sọ mọ lọ, wẹ otòdaho lọ, he to ahọludù to ahọlu aihọn mẹ tọn lẹ ji”*(OSỌHIA 17:18). Do ayi e go, otòdaho dopo gẽ wẹ tin to aigba he ji, ehe tin to osó ṣinawe ji, yèdọ sọn fie huhlọn aihọn tọn nọ yín zinzán te hlan agùn po politiki po to aṣẹpipa lẹpo ji to aihọn lọ mẹ.


## Chapter navigation

- [Previous chapter](https://nasa.misia.sk/book_chapters/7857.md)
- [Book contents](https://nasa.misia.sk/books/2407.md)
- [Next chapter](https://nasa.misia.sk/book_chapters/7859.md)

## Available translations

- [Gungbe](https://nasa.misia.sk/book_chapters/7858.md)

## Source

- [Canonical HTML page](https://nasa.misia.sk/book_chapters/7858)
- [Markdown representation](https://nasa.misia.sk/book_chapters/7858.md)